حوادث طبيعي، راه‌هاي پيشگيري و كاهش خسارات

  • PDF
امتیاز کاربر: / 0
بدخوب 

حوادثي مثل سيل و زلزله كه در سطح كشور از احتمال وقوع بالاتر برخوردارند از طريق ساخت سدها، سيلبندها و بندهاي انحرافي و آبخيزداري مناطق كوهستاني و شيبدار و نيز با ساخت منازل مسكوني مقاوم در سطح قابل ملاحظهاي كاهش مييابند.

هر يك از عناصر جوي به تنهايي ميتواند بلاياي مهمي مانند افزايش دما و گرمازدگي، سرعتهاي زياد باد و وقوع توفان، بارشهاي تندري و وقوع تگرگ، يخبندان و سرمازدگي و ... را ايجاد كند. اما بيشترين خسارات جاني و مالي بر اثر پديدههاي جوي تركيبي و خطرات ثانويه ناشي از آنها ميباشد؛ مانند توفان، رعد و برق، خشكسالي‌ها، سيل، آتش‌سوزي و ... .

تأثيرگذاري بلاياي جوي بر جوامع با توجه به وضعيت توسعه اقتصادي و آسيب‌پذيري آنها متفاوت است. به طوري كه رويدادهاي جوي بيشترين خسارات جاني را در كشورهاي كمتر توسعه‌يافته و بيشترين خسارات مالي را در كشورهاي بيشتر توسعه يافته ايجاد مي‌كنند.

بررسي اطلاعات و آمار طي سال‌هاي ۹۲-۱۹۶۳ نشان مي‌دهد كه مرگ و مير ناشي از سيل به علت مشكلات غيرقابل پيش‌بيني روبه افزايش بوده، در حالي كه مرگ و مير ناشي از توفان‌هاي حاره‌اي به دليل موفقيت نسبي در پيش‌بيني و هشدار طرح‌هاي تخليه مناطقِ در خطر كاهش يافته است.

در سال‌هاي مذكور وقوع خشكسالي‌ها نيز افزايش قابل ملاحظه‌اي را نشان داده‌اند. كاهش اثرات سيلاب با روش‌هايي مانند مقاومت در مقابل خطر توسط طراحي و ساخت ديواره‌هاي مناسب يا ساخت‌هاي دفاعي در مقابل سيل قابل حصول است.

كاهش خسارات ناشي از رويدادهاي جوي اقليمي با اجراي برنامه‌هاي بلندمدت و كوتاه‌مدت مانند اعلام خطر بهنگام و استفاده مناسب از زمين ممكن مي‌باشد.

در سال‌هاي اخير نگراني دانشمندان در مورد تغييرات اقليمي ناشي از دخالت‌هاي بي‌رويه بشر در طبيعت و افزايش آلودگي‌هاي جوي بيشتر شده است. افزايش دماي سطح زمين كه از نيمه دوم قرن اخير شتاب بيشتري به خود گرفته است، معلول عواملي چون افزايش فعاليت‌هاي صنعتي و توليد روزافزون گازهاي گلخانه‌اي است.

يكي از نتايج افزايش دما كه تغييراتي را در روابط متقابل بين اقيانوس‌ها و سيستم گردش عمومي به وجود مي‌آورد بروز خشكسالي در برخي از نقاط جهان و رخداد توفان و سيلاب در نقاط ديگري از زمين مي‌باشد.

خشكسالي با كاهش آب قابل دسترسي مي‌تواند به شكل‌هاي گوناگون مانند كمبود بارش، كاهش آب رودخانه‌ها و يا پايين رفتن سطح آب‌هاي زيرزميني مشاهده گردد.

 

طبقه‌بندي بلاياي طبيعي

پديده‌هاي ناهنجار عبارتند از:

الف: پديده‌هاي ناشي از عواملي تحميلي بر طبيعت: (آلودگي هوا، باران‌هاي اسيدي، افزايش گاز كربنيك و آلاينده‌ها در جو و اثرات گلخانه‌اي ناشي از آن‌ها، نازك شدن لايه ازن و ...)

ب: پديده‌هاي ناشي از مكانيزم و ساختار عوامل طبيعي (زلزله، سيل، خشكسالي، بيابان‌زايي، پيشروي آب درياها در خشكي و...) هر چند كه برخي از اين پديده‌ها مي‌تواند به علت تداخل هر دو عامل فوق كه در واقع تشديدكننده پديده‌ها محسوب مي‌شود نيز رخ دهد. از ديدگاه ديگر پديده‌هاي ناهنجار طبيعي را مي‌توان به صورت زير طبقه‌بندي كرد:

حوادث طبيعي ناشي از عوامل زمين ساختي، بليه تدريجي مثل آتشفشان، بليه ناگهاني مثل زلزله، حوادث طبيعي ناشي از عوامل آب و هوايي مثل خشكسالي و سيل.

برخي از بليه‌هاي طبيعي با فشار آب و هوايي (بارش‌ها، طوفان، خشكسالي‌ها و...) و نيز با منشأ زمين‌ساختي (آتشفشان، بهمن و ... ) با روش‌هاي خاص و با درصد احتمال قابل پيش‌بيني‌اند كه با توسعه علوم و فنون و ارتقاي علمي بشر روزبه‌روز ضريب اطمينان چنين پيش‌بيني‌هايي بيشتر خواهد شد.


پيش‌آگاهي

پيش‌آگاهي و پيشگيري در كليه امور بهتر از مبارزه و درمان است. در بسياري از مواقع پيشگيري صدمات و خسارات جاني و اقتصادي ناشي از اين گونه بلايا را به حداقل ممكن رسانده و اين مهم نيازمند آگاهي و شناخت آحاد جامعه است و بايد در سطح جوامع انساني بسط و گسترش بيشتري پيدا كند.

به طور مثال، حوادثي از قبيل زلزله، سيل، كاهش سطح جنگل‌ها و مراتع، گسترش بيابان‌ها و... با ساخت منازل مسكوني مقاوم، ممانعت از كندن بوته‌ها و درختان جنگلي، جلوگيري از چراي مفرط دام، احداث سيل‌بندها و سدها و ... قابل پيشگيري است. به طور كلي پيش‌آگاهي و پيشگيري در تقابل با بلاهاي طبيعي از نظر زماني داراي سه مرحله پيش از وقوع، هنگام وقوع و بعد از وقوع است.
مرحله قبل از وقوع نيازمند تمهيداتي شامل پيش‌بيني‌هاي مورد لزوم بر مبناي اطلاعات درست در امور هواشناسي، زمين‌شناسي و زيست‌محيطي، استفاده از سازه‌هاي موثر در كاهش بليه و آماده‌سازي اذهان عمومي در راستاي تقابل با چنين رخدادهايي مي‌باشد.

تخصيص اعتبارات در جهت موارد پژوهشي و اجرايي در مراحل سه گانه فوق نيز بايد مد نظر قرار گيرد.
هنگام وقوع حادثه وجود امكانات لازم براي كمك‌رساني به خسارت‌ديدگان و جلب مشاركت عمومي از طريق رسانه‌هاي گروهي ضروري است.

در مرحله بعد از وقوع، به كارگيري روش‌هاي مقابله با پديده‌هاي ثانويه و احتمال صدمات مجدد ناشي از حادثه، درخور اهميت است. مهم‌ترين روش براي مقابله با بلاياي طبيعي، علمي نمودن و اجراي درست برنامه‌هاي مقابله از طريق برنامه‌ريزي‌هاي جامع منطقه‌اي، ملي و فراملي است.


افزايش خسارات

براساس آمارهاي بين‌المللي در ۲۷ سال گذشته ۶/۳ ميليون نفر بر اثر بلاياي طبيعي جان باخته‌اند و بيش از سه ميليارد نفر آسيب ديده‌اند و بيش از ۲۴۰ ميليارد دلار خسارت مالي وارد شده است.

آمار نشان مي‌دهد كه بلاياي طبيعي روبه افزايش‌اند. بر پايه يافته‌هاي آماري بين سال‌هاي ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۲ شدت بلايا ۱/۴ برابر و نسبت جان‌باختگان ۹/۶ و آسيب‌ديدگان ۲/۵ و خسارت مالي ۳۸ برابر شده است و به طور متوسط در هر سال از هر ۳۱ نفر يك نفر از بلايا، آسيب ديده و از هر ۳۱۰۰۰ نفر يك نفر در اثر بليه طبيعي جان خود را از دست داده است.

انسان به تعبيري موجودي گيرنده، فرستنده و حساب‌كننده قلمداد شده و با هوشمندي خود قادر است بسياري از وقايع را كه گاه بليه به نظر مي‌رسند به رحمت مبدل كند يا حداقل از ميزان خسارات وارده بكاهد.

بلاياي طبيعي اصولاً ماهيتي پيچيده دارند و در شرايط كنوني بسياري از آن‌ها خارج از كنترل انسان به نظر مي‌رسند. اما ميزان آسيب‌پذيري نتيجه عملكرد عوامل انساني است و همان‌طوري كه واقفيم پيشگيري از حادثه بهتر از واكنش در مقابله حادثه است، لذا ارتقاي دانش و آگاهي‌هاي عمومي خود عامل مهمي در كاهش اثرات بلاياي طبيعي محسوب مي‌گردد.

به عنوان مثال، حوادثي مثل سيل و زلزله كه در سطح كشور، از احتمال وقوع بالاتر برخوردار است از طريق ساخت سدها، سيل‌بندها و بندهاي انحرافي و آبخيزداري مناطق كوهستاني و شيبدار و نيز با ساخت منازل مسكوني مقاوم در سطح قابل ملاحظه‌اي كاهش مي‌يابد.


روش‌هاي پيش‌بيني و پيشگيري

ترس از ناشناخته‌ها در انسان فطري است؛ ترس از تاريكي نيز معلول همين علت است و آنچه ناشناخته‌ها را به آگاهي تبديل مي‌كند، دانش است. ارتقاي روزافزون توان علمي و فناوري انسان در دنياي معاصر هر چند كه معضلاتي را كه ناشي از بعضي راهكارهاي نادرست است در عرصه زندگي و محيط پيرامون او در پي داشته، اما موفقيت‌هاي ناشي از اين پيشرفت‌ها قابل كتمان نيست و اين توانايي در پيكار با حوادث ناگوار و زيانبار طبيعي هر روز چشمگيرتر مي‌شود.

بنابراين درك درست وقايع و پديده‌هاي طبيعي منجر به پيش‌بيني، پيشگيري و تقابل منطقي و درست با آن‌ها خواهد شد. به عبارت ديگر، به حداقل رسانيدن خطرات ناشي از رخدادهاي طبيعي و غيرطبيعي كه گاه خود ساخته انسان و تحميل او بر طبيعت و محيط پيرامون خويش است با انتخاب راهكارهاي مؤثر ممكن مي‌باشد.

در جهان معاصر دو گونه معضل طبيعي، صدمات جاني و مالي شديدي را بر جوامع انساني وارد مي‌سازند كه هر چند هر دو ناشي از طبيعت‌اند، اما منشأ ايجاد يكي از آنها طبيعت و ديگري ناشي از تحميل آگاهانه و ناخودآگاه انسان بر طبيعت مي‌باشد.

ساختارهاي اساسي جهت كاهش بلاياي طبيعي به صورت زير قابل جمعبندي و تعريف مي‌باشد:

1- برقراري سيستم هشدار واخطاريه هاي به موقع جوي.

2- آماده سازي نيروهاي انتظامي و راهداري.

3- ايمن‌سازي نقاط وقوع بلاياي طبيعي.

4- تمهيدات علمي و مهندسي.

5- طراحي پروژه‌هاي عظيم مطالعاتي در فازهاي شناسايي.

6- اجرا و نظارت و ارتقاي سطح آموزش عمومي و تخصصي براي مقابله كاهش آثار بلاياي طبيعي.

7- تقويت نيروي انساني متخصص و گروههاي پژوهشي كارشناسي جهت مطالعه بليه‌هاي طبيعي در مسيرهاي اصولي و صحيح و با درك همه جانبه از كليه روابط علت و معلولي موجود.

 

بحران:
بحران رخدادي نابهنگام وگاه غيرقابل پيش‌بيني است كه شدت و ميزان آن از حد معمول بيشتر است. بحران بر دو گونه است: بحران طبيعي و بحران انسان‌ساخت.

بحران‌ها يا بلاياي طبيعي هر ساله خسارات عمده جاني و مالي فراواني به جوامع بشري وارد مي‌سازد؛ به طوري كه دهه ۹۰ ميلادي، از سوي سازمان ملل متحد و سازمان هواشناسي جهاني دهه كاهش بلاياي طبيعي اعلام و از تمامي ملل جهان براي دستيابي به اين هدف دعوت به همكاري شد.

اين فراخوان بين‌المللي اولين اقدام متمركز و جامع نهادهاي بين‌المللي در معرفي و آموزش انساني در تمامي ابعاد پژوهشي، برنامه‌ريزي و اجرايي در راستاي كاهش اثرات بليه‌هاي طبيعي بود.
اما تغيير شكل رفتارهاي كنوني كه تماماً معطوف به امداد و كمك‌رساني پس از وقوع حادثه مي‌باشد، به پيشگيري قبل از وقوع بلايا كه خود مستلزم مديريت خاص و آموزش و تشريك مساعي همگاني است نياز دارد.

بنابراين در استراتژي كاهش اثرات بلاياي طبيعي تاكتيك يا راهكارها به سوي آگاه‌سازي عمومي و تأكيد بر امر اطلاع‌رساني به مردم در راستاي اقدامات پيشگيرانه قبل از وقوع حوادث نابهنجار تغيير كرده است و اين تغيير روش خود از اهداف اساسي برنامه كاهش اثرات بلاياي طبيعي در دو دهه اخير بوده است. با اميد اينكه اين امر مقبوليت عام يافته و فراگير شود.

منبع

http://hamidchazani-safety.persianblog.ir/post/

آخرین به روز رسانی در دوشنبه ۰۴ دی ۱۳۹۶ ساعت ۱۳:۳۵


شما در این صفحه هستید : اخبار حوادث طبيعي، راه‌هاي پيشگيري و كاهش خسارات