امروز    چهارشنبه , 01/مرداد/1393   Wednesday , 23/July/2014  - 
 
زن و نقش او در بسترسازی ظهور امام عصر(عج) نسخه PDF چاپ
امتیاز: / 0
بدعالی 
26 ارديبهشت 1389

مؤلف:سید مجید کمالی

چکیده
همه انسان‌ها در برابر امام عصرِ خود مسئول هستند و برای زمینه‌سازی ظهور آن حضرت وظایفی را بر عهده دارند. زنان علاوه بر نقش عمومی كه همه انسان‌ها عهده‌دار هستند، می‌توانند در مواردی به طور خاص ایفای نقش نموده و زمینه‌های ظهور را فراهم نمایند و این مسئله، اهمیت نقش زنان را در زمینه‌سازی ظهور روشن می‌نماید. برای دست‌یابی به این مهم، شناخت جایگاه زن در ابعاد مختلف لازم است تا بتوان در پرتو آن به چگونگی تأثیرگذاری زن در ابعاد گوناگون پرداخت. در این نوشتار برای پاسخ‌گویی به كیفیت نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور، ضمن استفاده از كتاب‌های روایی و تحلیلی، برای استفاده بهتر از نظرات موجود، با مراجعه به سایت‌های اینترنتی مرتبط با مهدویت و جست‌وجو در مقالات، فصلنامه‌ها و ... سعی شده است تا ارائه مطالب به صورت توصیفی ـ تحلیلی از پویایی هر چه بیشتر برخوردار گردد.
واژه‌های كلیدی: زمینه‌سازی، ظهور، اجتماع، فرهنگ، سیاست، اقتصاد.

در دوران غیبت و پنهان زیستی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف باورمندان مهدویت دارای رسالت و مسئولیت خطیری می‌باشند. منتظران واقعی و راستین در جامعه منتظران جهت نیل به جامعه ایده‌آل مهدوی از پای ننشسته و با تلاش و كوشش مضاعف و با ارائه برنامه و راهكارهای تبلیغی، زمینه شوق و علاقه مردم را جهت درك ظهور و آمدن حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف دوچندان می‌كنند.
منتظران واقعی با اجرای دو مسئولیت در جامعه زمینه تحقق ظهور را تسهیل می‌نمایند، نخستین مسئولیت كه شاید مهمترین نیز باشد همان خوداندیشی و خودسازی است؛ یعنی منتظِر واقعی قبل از آن‌كه به فكر دیگران باشد (دگراندیشی داشته باشد) باید با احیای شاخصه های مهدی پسند و مزین شدن به خصال نیك و اخلاق اسلامی خود را در زمره یاران واقعی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار دهد. دومین مسئولیت بعد از خوداندیشی، دگراندیشی می‌باشد. در این مسئولیت، منتظِر واقعی با تبلیغ و اشاعه فرهنگ ناب مهدوی در میان منتظران، عشق و علاقه آنان را نسبت به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و ظهور او بر می‌انگیزاند و مردم را نسبت به آمدن حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و تشكیل حكومت جهانی تشنه و مشتاق می‌نماید. در این میان نقش زنان ـ كه جمعیت انبوهی از مردم را تشكیل می‌دهند ـ نقش خطیر و مهمی است؛ زیرا قلمرو و نفوذ زنان در جامعه و ابعاد مختلف آن، دارای گستره وسیعی می‌باشد؛ یعنی علاوه بر جامعه، در خانواده و مدرسه و… جهت تربیت نسل منتظِر و پرورش یاران خاص حضرت، نقش بی‌نظیر و بی‌بدیلی را بر عهده دارند. از این رو زنان منتظِر به خاطر جایگاه مهم اجتماعی، و خانوادگی در صورت انجام صحیح مسئولیت، منتظران و جامعه منتظران را به سوی جامعه ایده‌آل مهدوی سوق خواهند داد.
زمینه‌سازی: مقدمه چینی، آماده ساختن استعداد و تهیه مقدمات برای منظوری را زمینه‌سازی گویند[1].
ظهور در لغت: آشكار شدن چیز پنهان[2]، پدیدار شدن و هویدایی را گویند[3]. ظهور در مباحث مهدویت به معنای ظاهر شدن حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف پس از زیستن طولانی، جهت برپایی حكومت عدل جهانی است. نكته مهم در ظهور، مسبوق بودن آن به غیبت است.[4] نقش: كنایه از طرح تازه افكندن و صورت نو ظاهر ساختن می‌باشد.[5]
اجتماع در لغت: كاری كه به اجتماع و به همگان بستگی داشته باشد، آن‌چه مربوط به گروهی كه با هم زندگی می‌كنند، باشد[6].
اجتماع در اصطلاح، «در گسترده‌ترین معنا، آن‌گونه كه در مورد انسان‌ها به كار برده می‌شود، هر نوع رفتار یا نگرشی است كه از طریق تجربه حال یا گذشته از رفتار سایر مردم (مستقیم یا نامستقیم) تأثیر پذیرفته باشد، یا اشاره به رفتاری است كه به سوی مردم جهت‌گیری شده باشد.[7]
فرهنگی در لغت: به چیزی گفته می‌شود كه منسوب به فرهنگ باشد و فرهنگ به معنای دانش، علم، معرفت و یا مجموعه آداب و رسوم گفته می‌شود[8] .
فرهنگ در اصطلاح، «شامل الگوهایی است؛ آشكار و نا آشكار از رفتار و برای رفتار كه به واسطه نمادها حاصل می‌شود و انتقال می‌یابد؛ نمادهایی كه دست‌آوردهای متمایز گروه‌های انسانی و از جمله تجسم‌های آنها را در كار ساخت تشكیل می‌دهند. هسته اصلی فرهنگ، شامل عقاید سنتی و به خصوص ارزش‌های وابسته به آنهاست».[9]
سیاسی در لغت: «منسوب به سیاست؛ و سیاست، حكم راندن به رعیت و اداره كرن امور مملكت و حكومت كردن را گویند».[10]
سیاست در اصطلاح، «یك برنامه پیش اندیشید‌نی برای هدف‌ها و طرز عمل‌هاست. فرایند سیاست، عبارت است از ضابطه‌مندی، اعلام و به كار بستن تقاضاها و چشم‌داشت‌ها».[11]
اقتصادی در لغت: «منسوب به اقتصاد»[12] را گویند.
اقتصاد در اصطلاح، این‌گونه تعریف شده است: «علم اقتصاد، رفتار انسان را در ارتباط با وسایل كمیاب كه موارد استعمال گوناگون دارند، به اهداف معین، هم‌چون حداكثر كردن درآمد، مطالعه می‌كند و این مطالعه معمولاً با به كارگیری داده‌های قیمت درمقایسه، انجام می‌شود. اما انتخاب میان اهداف معین معمولاً مستلزم انتخاب میان ارزش‌ها و سیاست‌های اجتماعی است».[13]
1. دیدگاه‌ها در مورد زمینه‌سازی
در روایات اسلامی، مطالب بسیاری درمورد انتظار و فرج آمده و به منزله بهترین اعمال معرفی گردیده است.
رسول گرامی اسلام صل الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: بهترین اعمال امت من، انتظار فرج (گشایش) خداوند عزوجل است. [14]
هم‌چنین فرموده‌اند: بهترین عبادت، انتظار فرج است. [15]
برداشت‌های متفاوت از مفهوم انتظار، موجب گردیده تا نظرات متفاوت و متضاد رخ بنماید و بر اساس این برداشت‌ها، تكالیف متفاوتی ارائه شود. برای روشن‌شدن وظیفه شیعیان و منتظران واقعی حضرت، بررسی نظریات و دیدگاه‌ها و در نهایت روش صحیح آن ضروری به نظر می‌رسد.
1 ـ 1. زمینه‌سازی منفی
عده‌ای انتظار فرج را به این معنا دانسته‌اند كه جامعه بایستی به حال خود رها شود و نباید به فساد آن توجهی نشان داد تا زمینه ظهور ـ كه دنیایی پر از ظلم و فساد است ـ فراهم آید. عده‌ای فراتر از این عقیده معتقدند نه تنها نباید جلوی فساد و گناهان را گرفت، بلكه بایستی به آنها دامن زد تا هر چه بیشتر زمینه ظهور حضرت عجل الله تعالی فرجه الشریف فراهم آید.[16]
این انتظار همواره مورد مذمّت و سرزنش قرار گرفته است؛ چرا كه منجر به تعطیل شدن حدود و مقررات اسلامی گشته و با موازین اسلامی و قرآنی سازگاری ندارد.[17]
2 ـ 1. عدم زمینه‌سازی
برخی با تمسك به بعضی روایات، مانند «هر علم و پرچمی قبل از ظهور قائم، باطل است»، هرگونه زمینه‌سازی و تشكیل حكومت را باطل و بر خلاف اسلام می‌دانند و آن را در راستای بسته شدن باب مهدویت برشمرده‌اند. از این جمله می‌توان به انجمن حجتیه اشاره نمود كه به وسیله شیخ محمود ذاكر زاده تولایی، معروف به شیخ محمود حلبی (1279 ـ 1376ه ـ .ش) تأسیس شد و پس از انقلاب اسلامی نیز به دلیل تضاد افكار آنان با انقلاب اسلامی، نه تنها با آن همكاری نكردند، بلكه در مواردی با آن مقابله نیز می‌كردند.
این گروه در پی سخنرانی حضرت امام خمینی قدس سره مبنی بر مذمت كسانی‌كه معتقد به زیاد شدن فساد برای ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بودند طبق بیانیه‌ای به طور رسمی انحلال خود را اعلام كرد.[18]
این گروه هیچ مسئولیتی را متوجه مردم نمی‌دانند، بلكه تنها، دعا را برای ظهور حجت، لازم می‌دانند.
3 ـ 1. زمینه‌سازی مثبت
«زمینه‌سازی مثبت» را باید در معنای «انتظار سازنده» جست‌وجو نمود. انتظار سازنده، همان انتظار راستینی است كه به عنوان «با فضیلت‌ترین عبادت» یاد شده است[19].
در طول یازده سده غیبت كبری امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف درخشان‌ترین چهره‌ای كه به این «انتظار سازنده و زمینه‌سازی مثبت» جلوه خاص بخشیده است، حضرت امام خمینی قدس سره ربوده كه با طرح اندیشه حكومت اسلامی در عصر غیبت، به «انتظار»، معنا و مفهوم تازه‌ای بخشید. ایشان ضمن مقابله با دیدگاه‌هایی كه انتظار را «تن دادن به وضع موجود» می‌دانستند، فرمودند: انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و ما باید كوشش كنیم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پیدا كند و مقدمات ظهور، ان‌شاءا... تهیه شود.[20] هم‌چنین ایشان معتقد بودند، با گسترش اسلام راستین در جهان و مبارزه با جهان‌خواران، باید زمینه ظهور منجی موعود را فراهم نمود.[21]
مهم‌ترین تفاوت بین مكاتب دینی و غیردینی، امید به آینده‌ای روشن است كه در افراد، ایجاد انگیزه تحرك می‌نماید. تجلی این امید در مكتب تشیع در ظهور منجی موعود، مهدی صاحب‌الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بوده و تحرك به سوی آن در «انتظار سازنده» نهفته است.
بنابراین، انتظار به معنای «فراهم آوردن زمینه‌های ظهور، ظلم‌ستیزی به مقدار توان و آمادگی برای ظهور حضرت»[22] می‌باشد، این زمینه‌سازی به مثابه ضرورت اسلام و قرآن مطرح، و وظیفه تمام مسلمین می‌باشد. دلایل عقلی و نقلی، ما را به این صحیح رهنمون می‌سازد؛ زیرا مسلمانی كه خود را پای‌بند احكام اسلام می‌داند، اجازه نمی‌دهد هیچ یك از آیات و روایاتی كه درباره امر به معروف و نهی‌ از منكر، حدود و دیات، جهاد، كمك به محرومان، چگونگی برخورد با ظلم و عدم تسلیم در برابر ستم و ... می‌باشند، تعطیل و عمل نشود[23].

2. زمینه‌سازی و جایگاه زنان
زمینه‌سازی و آمادگی برای ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در روایات، بیان‌گر اهمیت نقش مردان و زنان مؤمن است.
رسول خدا می‌فرماید:[24] «گروهی از مردمِ مشرق، بیرون آمده برای ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف زمینه‌سازی می‌كنند، یعنی سلطنت ایشان را فراهم می‌سازند».[25]
به گواه دیگر روایات، ایرانیان نقش بزرگی در زمینه‌سازی ظهور حضرت دارند و این روایات، ضمن بشارت، هشداری به وظیفه سنگین ایران اسلامی نیز می‌باشد. زمینه‌سازان انقلاب جهانی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، منتظران راستینی هستند كه در انتظار حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف روز شماری می‌كنند و در این زمینه، جنسیت معنایی ندارد؛ تنها تفاوت، به چگونگی كارآیی هر یك از مردان و زنان برمی‌گردد.
در نظام اسلامی، زن و مرد از نظر حقیقت وجودی یكسان هستند و ملاك برتری انسان‌ها در تقواست.[26] چنان‌كه خداوند می‌فرماید: «گرامی‌ترین شما نزد خدا با تقواترین شماست»[27] و معیار پاداش انسان‌ها بر اساس عمل صالح است و تفاوتی بین زن و مرد نمی‌باشد.
هم‌چنین در جای دیگری می‌فرماید: «و هر كس كار شایسته كند ـ چه مرد باشد یا زن ـ در حالی كه ایمان داشته باشد، در نتیجه آن داخل بهشت می‌شود».[28]
صرف‌نظر از حقیقت وجودی انسان‌ها، نمی‌توان تفاوت‌های ظاهری و جسمی و روانی مرد و زن را نادیده گرفت. هر یك طبق نظام خلقت، دارای جایگاه ویژه‌ای می‌باشند؛ بنابراین قراردادن هر یك در جایگاه صحیح خود موجب رشد و شكوفایی آنها می‌گردد.
آشنایی با وظایف منتظران واقعی و عمل به آنها در سطح افراد و جامعه، موجب اصلاح جامعه می‌گردد و مقدمات ظهور را مهیا می‌سازد و آگاهی لازم را در پیروان و یاران راستین او فراهم می‌آورد. بنابراین وظیفه هر مسلمان مدعی، حمایت ولایت است كه با وظایف خود آشنا گردد و درصدد عمل به آنها برآید.
1 ـ 2. نقش زنان در تاریخ زندگی امام
مواردی كه برای فرد منتظر برشمرده می‌شود، برای زن و مرد یكسان است. ولی آن‌جا كه بحث چگونگی زمینه‌سازی پیش‌ می‌آید، زنان در زیر ساخت‌ها قرار می‌گیرند.
امام خمینی رحمه الله علیه درباره زنان می‌فرمایند: «زن، مربی جامعه است. از دامن زن انسان پیدا می‌شود. مرحله اول مرد و زن صحیح، از دامن زن است. مربی انسان‌ها، زن است».[29]
نقش زیربنایی زن در تولد و رشد صاحب‌الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف، مشهود است كه از هنگام تكوین و تولد ایشان آغاز، و سپس با طی مراحل رشد، زمینه‌های امامت ایشان فراهم می‌گردد.
آمادگی نرجس خاتون برای همسری با امام حسن عسكری علیه السلام از آن جمله است كه با تحمل سختی‌ها همراه بود. در حالی كه نرجس خاتون در قصر پدر به عنوان ملكه، امكانات بسیاری در اختیار داشت. ولی دل‌بستگی او به امام حسن عسكری علیه السلام ـ كه قطعاً از صفای دل او نشأت می‌گرفت ـ موجب شد تا رنج اسارت را بپذیرد و با حفاظت و صیانت از حریم خود به وصال یار برسد[30].
مرحله دیگر زمینه‌سازی را می‌توان در پرورش نرجس خاتون نزد عمه بزرگوار[31] امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف جست‌وجو نمود؛ هنگامی كه برای تعلیم آداب اسلامی از محضر آن بزرگوار استفاده می‌نمود؛ چرا كه تكوین و رشد امام، علاوه بر صلب شامخ، نیازمند رحم پاك می‌باشد. و اینها بیان‌گر نقش اساسی زنان در زمینه‌سازی و مقدمات پیش از تكوین، هنگام حمل و سپس به دنیا آمدن امام می‌باشد كه دور از چشم همگان، جز عده‌ای خواص صورت ‌پذیرفت.
با آغاز امامت امام در دوران غیبت صغری نیز مردم با مراجعه به مادر امام حسن عسكری علیه السلام كه معروف به جده بود، به حل مشكلات خود می‌پرداختند و این مسئله، حضور زنان در زمینه‌های اجرایی را گوشزد می‌نماید.[32] بنابراین زنان قبل و بعد از غیبت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف در عرصه‌های مختلف برای حضرت زمینه‌سازی می‌كردند و هم‌چنان این سیره ادامه دارد.

3. محدوده زمینه‌سازی فردی
مؤمنین حقیقی كسانی هستند كه ایمان آنها با عمل صالح پیوند خورده است. نمایان‌گر این مهم، بیان آیاتی است كه در آنها حدود 49 بار عبارت (الذین آمنوا ) و (عملوا الصالحات ) در قرآن كریم، همراه هم آمده است. البته ایمان و عمل صالح بدون ولایت ائمه علیهم السلام و بیزاری از دشمنان آنها محقق نخواهد شد.
ابوبصیر بیان می‌كند: امام صادق علیه السلام روزی فرمود: آیا به شما در مورد چیزی خبر ندهم كه خداوند عزوجل عملی از بندگان را بدون آن قبول نمی‌كند؟ گفتم: آری، فرمود: شهادت به این‌كه جز خدای یگانه خدایی نیست و این‌كه محمد صل الله علیه و آله و سلم بنده او و رسول اوست و اقرار بدآن‌چه خدا به آن امر نموده است و ولایت و دوستی ما و برائت و بیزاری از دشمنان ما، یعنی خصوص ما ائمه علیهم السلام و تسلیم ایشان شدن و ورع اجتهاد و طمأنینه و تلاش و انتظار قائم را داشتن.[33]
1. حیطه شناخت كه تجلی‌گاه بینش انسان‌ها می‌باشد؛ 2. حیطه عاطفه كه گرایشات انسانی را جهت می‌بخشد؛ 3. حیطه رفتار كه اعمال و كردار آدمی را شكل می‌دهد.
1 ـ 3. حیطه شناخت
اگر انسان خود را شناخت، به معرفت پروردگار نائل خواهد آمد و از جمله ویژگی‌های زمینه‌سازان ظهور، شناخت حقیقی خداوند متعال است. حضرت علی علیه السلام در این باره فرموده‌اند: «مردان مؤمنی كه خدا را در كمال شایستگی شناخته‌اند و ایشان، یاوران مهدی در آخرالزمان‌اند.» [34]
پس از شناخت خدای متعال، شناخت حجت و امام او در روی زمین برای هدایت انسان‌ها از مهم‌ترین وظایف مؤمنان محسوب می‌شود؛ چرا كه «هر كس امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است».[35]
شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به سبب ویژگی‌های خاصی هم‌چون ولادت پنهان، زیست پنهان، امتحانات سخت و دشوار و ... از اهمیتی دو چندان برخوردار است.[36]
كسی كه خود را مهیای ظهور حضرت می‌سازد درمرحله اول با شناخت صحیح، انگیزه لازم ایمان و عمل صالح را به دست می‌آورد و این شناخت، زمینه‌ساز اقدامات بعدی در زمینه گرایشات و كردار فردی است.
كسب معرفت صحیح به دریافت عقلی افراد باز می‌گردد. البته باید توجه داشت مراد از عقل در این موارد، عقل اجتماعی و دركارهای اجرایی نیست كه معمولاً برترین آن به مردان نسبت داده می‌شود؛ بلكه مراد، عقلی است كه با آن به كسب كمالات پرداخته می‌شود و در این زمینه، مردان و زنان تفاوتی ندارند.[37]
بنابراین كسی كه به شناخت و معرفت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ره نیابد، نشان‌گر آن است كه خدای خود را نشناخته است و كسی كه خدای خود را نشناسد، از دین گمراه گردیده است.[38] برای درك معرفت صحیح باید از خدای متعال كمك و یاری خواست[39] و چنان كه خواهیم گفت ره یافتن زنان در این زمینه از طریق عاطفه و احساسات هموارتر است.
2 ـ 3. حیطه عاطفه
دوستی و محبت از شناخت ناشی می‌شود و شناخت صحیح خدا و ائمه معصومین علیهم السلام ایجاد محبت و مودت می‌نماید. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «هر چیزی پایه و اساسی دارد و اساس محبت و دوستی ما شناخت اهل‌بیت است».[40]
بنابراین، محبت نشانه ایمان كامل است. هم چنین امام صادق علیه السلام در مورد قول خداوند متعال كه می‌فرماید: (و من یطع الله و رسوله ) فرمودند: در مورد ولایت علی علیه السلام و ائمه بعد از ایشان است كه پس از آن خداوند فرمود: (فقد فاز فوزاً عظیماً ).[41]
ولایت به معنای قبول امامت و سرپرستی ائمه علیهم السلام است و وظیفه منتظران نسبت به امام غایب، احترام خالصانه به آن حضرت است كه با شنیدن لقب قائم، به احترام آن حضرت بلند شوند[42] و آمادگی خود را برای همراهی حضرت اعلام نمایند. ایجاد ارتباط عاطفی با امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف در زنان بسی آسان‌تر از مردان می‌باشد؛ چرا كه زنان در بخش دل و قلب و گرایش و جذبه موفق‌تر از مردان‌اند[43] و انعطاف‌پذیری زنان در این رابطه بیشتر از مردان است. لذا پس از شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بهتر و راحت‌تر می‌توانند با او ارتباط روحی برقرار سازند و شاید به همین دلیل مدعیان دروغین ارتباط با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف از این حربه عاطفی در زنان سوء استفاده می‌كنند كه برای مبارزه با این سوء استفاده‌ها باید كیفیت شناخت و ارتباط صحیح با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را در جامعه ترویج نمود.
عشق ورزیدن به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف تنها در ارتباط با آن حضرت خلاصه نمی‌شود؛ بلكه وجود هر كس كه سرشار از عشق امامت و ولایت است، خود را سرا پا مهیای خدمت‌گزاری برای حضرت می‌نماید و در زمان غیبت نیز خدمت به یاران حضرت را سر لوحه كارهای خود قرار می‌دهد.[44]
زنان به دلیل ظرافت و گرایش قلبی، دارای انعطاف بیشتر و یا حداقل همسان با مردان در جنبه ذكر می‌باشند[45] و این ذكر است كه موجب تذكر و معرفت الهی می‌گردد.
در جامعه اسلامی، كارهای اجرایی خانواده بر عهده مرد نهاده شده، اما اساس خانواده كه بر مهر و محبت بنا شده است بر محوریت زن می‌چرخد. اگر زنان جامعه اسلامی، مهر و محبت خدایی را در خانه پیاده نمایند، اساس جامعه اسلامی نیز بر پایه محبت خدا و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف شكل می‌گیرد.
متمركز نمودن گرایشات به سوی هدف متعالی خدمت‌گزاری به امام و یاران آن حضرت، موجب تمركز افكار و نیروهای آدمی می‌شود و موجب وحدت شخصیت می‌گردد.[46] همین امر موجب می‌شود تا یاران حضرت، افرادی محكم و استوار گردند و براساس آن چه در روایات آمده؛ «قلب‌های ایشان هم‌چون پاره‌های آهن است».[47] این دل‌ها در مقابل دشمنان، سخت و محكم است، ولی برای دوستان پر از محبت و مودّت می‌باشد. این همان خصوصیتی است كه برای یاران پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم بر شمرده شده است: (محمد رسول‌الله و الذین معه اشداء علی الكفار رحماء بینهم ).[48]
در دیگر روایات، فضیلت و برتری یاران قائم بر اهل هر زمانی بیان گردیده است. امام سجاد علیه السلام در این باره فرموده‌اند: «غیبت دوازدهمین ولی خدا از اوصیاء رسول‌الله صل الله علیه و آله و سلم و ائمه بعدش ادامه پیدا می‌كند. ای اباخالد، همانا اهل زمان غیبت امام، به امامت امام غایب معتقد می‌باشند و در انتظار ظهورش به سر می‌برند؛ ایشان با فضیلت‌ترین اهل‌ هر زمانی هستند؛ زیرا خداوند متعال به ایشان عقل و فهم و معرفتی عطا كرده كه غیبت، نزد ایشان هم‌چون، مشاهده است».[49]
3 ـ 3. حیطه رفتار
رفتار انسان، نمایان‌گر افكار و عقاید او است. یكی از وظایف مهم منتظران، خودسازی و مراقبت بر رفتار خویشتن است تا در پی آن دیگران و جامعه نیز به رفتار صحیح متمایل شوند. رفتار صحیح، نتیجه گرایشات درست، و گرایش‌های صواب در سایه اعتقاد نامناسب ایجاد می‌شود.
امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «شما صالح نمی‌شوید تا معرفت پیدا نكنید و معرفت پیدا نمی‌كنید تا باور و اعتراف نداشته باشید و باور و اعتراف نخواهید داشت تا تسلیم نشوید».[50]
رفتار و كرداری از مؤمن منتظر قابل پذیرش است كه با قوانین اسلام مطابق باشد. به عبارت دیگر، انسان مؤمن، خود را تسلیم اوامر الهی می‌نماید و احكام و دستورات الهی را در حد فهم و درك خود به اجرا در می‌آورد و در مواردی نیز كه برای او درك‌پذیر نیست، گردن می‌نهد و سرا پا تسلیم اوامر الهی می‌شود.
البته این بدان معنا نیست كه تفكر، تعقل و تدبر را كنار گذارد و چشم و گوش بسته هر فرمانی را بپذیرد؛ بلكه باید نسبت به آن‌چه وظیفه او است، آشنا گردد و با استفاده از ابزار عقل و فهم، درصدد دست‌یابی به احكام اسلام برآید و چنآن‌چه در مواردی نسبت به صدور حكمی جزم پیدا نمود، ولی به حكمت آن دست پیدا نكرد، خود را تسلیم اوامر الهی نماید و به دلیل عقل گریزی برخی مسائل به مقابله با آنها نپردازد.
امام سجاد علیه السلام، منتظران عصر غیبت را با این صفت می‌ستاید كه خداوند متعال به ایشان عقل و فهم و معرفت فراوان عطا كرده است.[51]
یكی از عوامل خودسازی، حفظ خویشتن از انجام محرمات الهی است، این فرمایش گوهربار حضرت علی علیه السلام است كه می‌فرماید: «دوری كردن از بدی‌ها بهتر از انجام خوبی‌هاست».[52]
یكی از خطرات جدی كه مسلمانان عصر غیبت را تهدید می‌كند، واقع شدن در فتنه‌ها و آزمایشاتی است كه امكان دارد دین آنها را تباه و خراب نماید. امام صادق علیه السلام این خطر را چنین گوشزد می‌فرمایند: «در آینده مبتلا به شبهه‌ای می‌شوید، بدون وجود نشانه و پرچمی كه دیده شود و حضور امامی كه هدایت كند، از این وضعیت نجات نمی‌یابد، جز كسی كه دعای غریق بخواند». عبدالله بن سنان از آن حضرت سؤال می‌كند، امام می‌فرماید: «یا الله، یا رحیم، یا مقلب القلوب، ثبت قلبی علی دینك».[53] زمان غیبت دارای شرایط حساس و خطرناكی است كه در صورت غفلت، اهل ایمان در مهلكات آن واقع می‌شوند و بدون توجه، ایمان از قلب‌های آنها خارج می‌شود. بنابراین مؤمنین باید با تمسك به دین خود لحظه‌ای از یاد خدا و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف غافل نشوند. دین‌داری و اعتقاد صحیح به غیبت و امامت، كار دشواری است كه فقط از افراد اهل یقین و با استقامت ساخته است.[54]
بهترین راه مقابله، تقویت مبانی اعتقادی و در پرتو آن ایجاد معرفت و محبت حقیقی اهل‌بیت علیهم السلام در دل مردم برای گسترش عمل به احكام اسلامی است.
زنان در این رابطه دارای نقش اساسی هستند و می‌توانند با اقدامی اساسی در این زمینه به كسب معارف اسلامی و الهی بپردازند و آنها را در مورد خود و سپس با تأثیرگذاری درخانواده پیاده نمایند؛ چرا كه نقش فردی زن در خانواده بسیار مؤثر می‌باشد و با اصلاح خانواده‌ها، جامعه اسلامی نیز به رشد و تعالی مطلوب خواهد رسید ومنتظران واقعی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف رشد خواهند نمود.
انسان دین‌دار در پرتو دین در برابرتحریف‌ها و شبهه افكنی‌ها، عملكرد دینی خود را رها نمی‌كند و با صبر و شكیبایی، دین خود را حفظ می‌نماید و با ذكر خدا و ائمه علیهم السلام سعی در حفظ خود و دیگران می‌نماید. بنابراین یك فرد منتظر، ضمن اصلاح خود، به اخلاق نیك اسلامی مزین می‌شود و با عمل به وظایف فردی خویش، احكام و دستورات قرآن را به كار می‌بندد[55] وظایفی كه فرد نسبت به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به عهده دارد، در كتاب مكیال المكارم تحت 80 عنوان بیان گردیده است.[56]
در عصر حاضر، احیای علوم اهل‌بیت علیهم السلام توسط زنان در خانه‌ها، بسیار آسان گردیده است. در مرحله اول، استفاده از كتاب‌های احكام مراجع تقلید برای عمل كردن به احكام و سایر كتاب‌های اسلامی با هدف ارتقای سطح علمی و در مرحله بعد، استفاده از رسانه‌های ارتباط جمعی، به راحتی امكان‌پذیر است.

4. زمینه‌سازی زنان در خانواده
زن به منزله محور اساسی خانواده كه بنیان‌گذار رحم و قرابت است شالوده خانواده را بنیان‌ می‌گذارد و تأثیرات روحی و روانی زن را نمی‌توان در خانواده از نظر دور داشت.
تأثیر زن را در خانواده می‌توان از جنبه‌های مختلف و به صورت مشهود، در نقش مادر و همسر در نظر گرفت. با توجه به اهمیت این دو نقش اساسی كه در قرآن نیز بدان اشاره شده است به بررسی نقش زنان در زمینه‌سازی ظهور می‌پردازیم.
1 ـ 4. مادران، مربیان نسل آینده
اسلام، اهمیت ویژه‌ای برای مادران قائل شده است و در قرآن كریم، ضمن سفارش نیكی به پدر و مادر، برای مادر جایگاه ویژه‌ای قرار می‌دهد؛ چرا كه مادر با گوشت و جان خود فرزند را درون خود پرورش می‌دهد و سختی حمل را بر دوش می‌كشد و پس از آن با شیر خود كودكش را تغذیه می‌نماید.[57]
حضرت امام، شغل مادری را شریف‌ترین شغل می‌شمارند: «این مادر كه بچه در دامن او بزرگ می‌شود، بزرگترین مسئولیت را دارد... شریف‌ترین شغل در عالم، بزرگ كردن یك بچه است و تحویل دادن یك انسان است به جامعه».[58]
مادر می‌تواند با اعمال و رفتار خود، كیفیت بندگی و حمایت از امام را به فرزندان بیاموزد؛ هم‌چنان‌ كه امام حسن مجتبی علیه السلام، شبانگاه تا صبح‌گاه، نظاره‌گر مادر خویش، حضرت زهرا علیها السلام است كه از شب تا صبح به عبادت خدا مشغول است و در حق همسایگان دعا می‌كند.[59]
مادر كه جلوه‌گاه عشق به خدا و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است و هر صبح‌گاه خود را با دعای عهد، آغاز می‌نماید و لقمه‌ای بدون نام خدا بر نمی‌دارد، گامی جز برای رضای خدا بلند نمی‌كند، ساعات شب و روز خود را با یاد خدا و امام زمانش درخدمت همسر و فرزندانش قرار می‌دهد، به طور مسلم جلوه‌گاه تعلیمات نوربخش اسلام می‌باشد و تأثیرات عمیق باطنی بر روی خانواده خود خواهد نهاد.
دعوتی كه بر پایه مهر و محبت باشد، همواره پذیرفته می‌شود و مادر به دلیل جایگاه عاطفی كه در خانواده دارد، همواره می‌تواند جلوه‌گاه جمال الهی و بهترین انتقال دهنده علوم و معارف اهل‌بیت علیهم السلام باشد.
مادران می‌توانند با استفاده از شیوه‌های جدید تربیتی، ضمن تعالی خود، تربیت فرزندان را نیز دو چندان نمایند. جایگاه ارزشی مادران در اسلام چنان بالاست كه فردی نزد پیامبر صل الله علیه و آله و سلم آمده و از ایشان پرسید: به چه كسی نیكی كنیم؟ پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمودند: به مادرت و مرتبه چهارم كه مرد پرسید، پیامبر فرمودند به پدرت[60] تربیت فرزندان صالح دردامان مادران موجب مباهات و افتخار پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم در روز قیامت به زیادی امت خود خواهد بود[61] .
1 ـ 1 ـ 4. فرزندان، آینده‌سازان منتظر
والدین، محصول زندگی خود را در فرزندان خود جست‌وجو می‌نمایند و لذا برای رشد و تربیت آنها به اموری اقدام می‌كنند كه به نظرشان ضروری می‌رسد. برخی اولیا، تنها به خوراك و پوشاك فرزندان خود اهمیت می‌دهند، ولی برای بعضی دیگر تعلیم و تربیت فرزندان‌شان نیز اهمیت دارد.
كسانی كه برای تعلیم و تربیت فرزندان خود اهمیت قائل‌اند ممكن است از دو طریق مستقیم یا غیرمستقیم به تربیت فرزندان خود همت گمارند؛ البته آن‌چه دراوایل سنین كودكی مورد نظر است، بیشتر تعلیم غیرمستقیم می‌باشد.
فرزندان در سنین طفولیت و كودكی تحت تأثیر خانواده قرار دارند و از خانواده الگو می‌پذیرند. بنابراین، برخورد صحیح خانواده با یك‌دیگر و آموزش غیرمستقیم كه فرزندان از راه الگوپذیری فرا می‌گیرند، تأثیر شگرفی در آینده آنان دارد.
در اهمیت و كیفیت تعلیم و تربیت همین بس كه «برای دگرگون ساختن یك ملّت، هیچ راهی سریع‌تر و ساده‌تر از دگرگون ساختن نظام تعلیمی و تربیتی آن ملّت نیست».[62]
بنابراین، خانواده‌ها و نظام تعلیم و تربیت اسلامی در كیفیت آموزش باید نهایت دقت را به خرج دهند تا نسل آینده با اهداف نهایی اسلام تربیت شوند و نسلی سر گشته و بی‌هدف بار نیایند.
اساس اولیه تربیت در خانواده بنا نهاده می‌شود؛ چنآن‌چه پدر و مادر تمام توجه خود را برای تربیت صحیح فرزندان به كار گیرند، می‌توانند از تأثیرات منفی محیط به شدت كاسته و با ابراز محبت و پیوند عاطفی با فرزندان خود در شرایط بحرانی، یاری‌گر آنها باشند و با ایجاد تفریحات سالم برای آنها از روی آوردن فرزندان خود به فساد جلوگیری نمایند.
باید با انتقال معارف مهدوی[63] از راه حفظ حدیث، تلاوت روزانه قرآن برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، حفظ و تلاوت دعا برای سلامتی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف اهمیت مسئله را برای كودكان گوشزد نماییم.
2 ـ 4. همسران، یاوران یار
ازدواج، از سنت‌های پسندیده اسلام است كه زن و مرد را در كنار هم قرار می‌دهد. خداوند، وجود زن را در كنار مرد، مایه آرامش قرار داده است: «و از نشانه‌های او این‌كه از [نوع] خودتان همسرانی برای شما آفرید تا به وسیله آنها آرام گیرید و میان‌تان دوستی و رحمت نهاد».[64]
طبیعت زن به دلیل ظرافت، متقاضی محیط آرام و امن است و طبع پرتوان مرد، تاب و تحمل محیط‌های سخت كاری را دارد. بر همین اساس پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم در ابتدای زندگی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام و حضرت علی علیه السلام، كارهای داخل منزل را به حضرت فاطمه علیها السلام و كارهای بیرون را به حضرت علی علیه السلام واگذار نمود كه موجب خرسندی حضرت فاطمه علیها السلام شد؛ چرا كه از برخورد و معاشرت با مردان معاف شده بود.[65]
مردان به لحاظ قوت بدنی و شرایط خاص، مسئولیت جهاد و دفاع را بر عهده دارند، اما زنان به دلیل ظرافت طبع و توانایی كم بدنی از جهاد در میدان جنگ معاف شده‌اند، اما در مقابل، مسئولیت دیگری برای آنان به منزله جهاد معین شده است و آن «خوب شوهرداری كردن»[66] می‌باشد.
چنان‌چه زنی به وظایف اولیه خود خوب عمل نماید و در شرایط عادی از همسر خود اطاعت كند و در بیرون از منزل نیز با رعایت حجاب و عفاف در وظایف اجتماعی مشاركت نماید، همسر نیز می‌تواند به خوبی به وظایف اسلامی خود عمل نماید.
نقش دیگرِ زنان، در شرایط بحرانی، جنگ و دفاع است كه مردان، وظیفه دفاع از دین و سرزمین خود را بر عهده دارند. در این زمان، زنان باید نقش خود را در پشت صحنه به خوبی ایفا نمایند. زنانی كه خود را منتظران حضرت می‌دانند، باید در تمامی صحنه‌ها در كنار همسر خود باشند و ضمن یاری او، در تربیت فرزندان صالح و رشد و تعالی دینی همسر خود بكوشند و هم پای ایشان در یاری حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف كوشا باشند.
پایداری زنان در صحنه‌های پشت جبهه و در سنگر خانه‌داری و همسرداری، مایه پشت گرمی مردان است و بنیان خانواده را محكم می‌نماید، و به واسطه استحكام خانواده كه جامعه كوچك به شمار می‌رود، اجتماع انسانی نیز مستحكم می‌گردد و امكان اجرای احكام اسلامی و عدالت منتظر (مورد انتظار) فراهم می‌آید.


4. زمینه‌سازی اجتماعی و نقش زنان
معرفت اجتماعی از مهم‌ترین اموری است كه رغبت عمومی را تشكیل می‌دهد[67] و چنآن‌چه معرفت اجتماعی درباره حضور امام در جامعه ایجاد نشده باشد؛ هم‌ چنان كه ائمه معصومین علیهم السلام در زمان خود دچار غربت گشته و مردم، آنها را تنها گذاشتند و یاری نكردند و این امر موجب غیبت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف گردید، باز هم موجب تداوم غیبت خواهد شد.
معرفت اجتماعی مبنی بر این كه ظهور انسان كامل ـ حضرت بقیه‌ا... الاعظم ( ارواحنا له الفداء) ـ موجب از بین رفتن بی‌عدالتی‌ها، ظلم و ستم‌ها و جای‌گزین شدن عدالت و امنیت و ... می‌گردد، باعث ایجاد هدف مشترك می‌گردد و انسجام جامعه مهدوی را در پی دارد.
پس از شكل‌گیری جامعه مهدوی با پشتوانه ایمان، باید در صدد تقویت روحیه جهادی در بین مردم بود، كه از طریق آگاهی‌های مختلف فرهنگی، سیاسی، اقتصادی شكل می‌گیرد. طرح زمینه‌سازی برای قیام امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف دارای دو جنبه است:
1. رشد ایمانی، جهادی و آگاهی سیاسی كه جبهه مقابل، فاقد آن است؛
2. تشكیلات سیاسی، نظامی، اقتصادی برای رویارویی با دشمن؛ هر چند قدرت برابری با جبهه جهانی دشمن را نداشته باشد.[68] فعالیت‌های اقتصادی و نظامی برای آمادگی فیزیكی لازم است؛ هر چند نیروهای مسلمان از سلاح ایمان بهره می‌گیرند، ولی از آماده‌سازی امكانات مورد نیاز غفلت نمی‌ورزند؛ چرا كه پیام آسمانی آنها فرموده است: «هر آن‌چه در توانایی دارید به كار بندید». مهیا كردن بستر لازم در ابعاد یاد شده از وظایف جامعه اسلامی است. [69]
بر خلاف كسانی كه تصور می‌كنند باید فساد شدید جامعه را فرا گیرد تا زمینه ظهور فراهم آید؛ جامعه اسلامی بایستی با به كار بردن تمامی امكانات، سعی در آمادگی و رشد انسان‌ها برای فراهم آوردن بستر لازم برای ظهور كند.
زنان با توجه به مواهب طبیعی خود، باید در جهت سرشت خاص خود بكوشند و در راه تكامل بشر به نقش خود كه بزرگ‌تر از نقش مردان است، اهمیت دهند و بی‌تفاوت از كنار آن نگذرند.[70] زنان به منزله جزئی از اجتماع، باید علاوه بر نقش فردی، به نقش اجتماعی خود نیز توجه داشته باشند و خود را از اجتماع بر كنار ندانند؛ چرا كه دین برای انسان، هویت جمعی قائل است و در این رابطه، یك سلسله وظایف جمعی را مطرح می‌نماید: «جز این نیست كه مؤمنان كسانی‌اند كه به خدا و پیامبرش گرویده‌اند و هنگامی كه با او بر سر كاری اجتماع كرده‌اند، تا از وی كسب اجازه نكنند، نمی‌روند».[71]
در آیه شریفه، مؤمنین راستین را افرادی می‌داند كه علاوه بر اعتقاد به خدا و رسول، در امور اجتماعی نیز شركت دارند و بدون كسب اجازه از رهبر، از حضور در اجتماع خودداری نمی‌كنند.
این امر، نشان‌گر حضور دائمی مؤمنان در اجتماع است كه بیان (الذین آمنوا ) همه مؤمنان اعم از مرد و زن را در برمی‌گیرد. البته در مواردی كه زنان نقش اساسی داشته باشند، بر حضور زن تأكید می‌نماید؛ مثل زمان نزول قرآن كه حرمت زن محفوظ نبود؛ بیش از حد انتظار بر مسئله زن تكیه نمود و بر نقش زنان در تثبیت ادیان الهی انگشت نهاد[72] .
در اجتماع عرب شایع بود كه برای زنان در اجتماع، احترام چندانی قائل نبودند، ولی دین اسلام زنان را در امور اجتماعی مشاركت داد.

1 ـ 5. رابطه نقش‌های اجتماعی و وظایف زنان
حضور زنان در اجتماع، برای زمینه‌سازی ظهور، در صورتی مورد قبول امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است كه مطابق با موازین اسلامی باشد.
مهم‌ترین وظیفه زنان در این زمینه، رعایت تقوا و گسترش عفاف و تقوا در جامعه است؛ چرا كه حضور زن در اجتماع با عرضه اندام جنسیتی موجب فساد می‌گردد و امنیت روانی را از بین می‌برد.
حفظ حجاب و ارزش انسانی زن از مهم‌ترین عوامل موفقیت زن در اجتماع به مثابه انسان است كه می‌تواند حضور او را در كنار مردان، یكسان قرار دهد و موفقیت او را در عرصه‌های مختلف تضمین نماید وگرنه زن هم‌چون كالایی بی‌ارزش در كنار سایر كالاها قرار خواهد گرفت.
یكی از نمونه‌های تدبیر اجتماعی زنان در قرآن، ملكه سبا می‌باشد كه هنگام مشورت با فرماندهان خود وقتی كه با نظر آنان مبنی بر توان زیاد بر جنگ مواجه شد، با تدبیری زیركانه گفت: پادشاهان چون به شهری درآیند، آن را تباه و عزیزانش را خوار می‌گردانند. و در مقابل، با فرستادن هدیه‌ای به سلیمان و با تأمل در عملكرد او، به دین الهی گروید. [73]
حضور زن در عرصه‌های مختلف اجرایی، به جز در مواردی كه اسلام به دلایل خاص برای حفظ جایگاه زن ممنوع كرده است، نه تنها اشكالی ندارد، بلكه واجب است.[74]
زنان با حضور خود در اجتماع می‌توانند، سایر افراد را راهنمایی نمایند. در مرحله اول با گفتار، سخنرانی و مقالات علمی، افراد را با مقام و منزلت زن در فرهنگ مهدوی آشنا كنند و جامعه عظیم زنان را با رسالت بزرگ خود آشنا سازند.
در مرحله بعد با امر به معروف، افراد را به انجام واجبات و كارهای نیكو دعوت نمایند و ارزش زن و رابطه معنوی با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را گوشزد كنند و با نهی از منكر از انجام اعمالی كه قلب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را می‌آزارد، نهی نمایند.
«هر گاه عده‌ای كارهای نیكو را انجام دهند و بر آن مواظبت نمایند؛ عده‌ای ناخودآگاه الگو می‌گیرند و پیروی می‌كنند و در این آثار ظاهری، نوعی یاری امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نهفته است». [75]
عملكرد صحیح زنان نه تنها تأثیر مثبت بر سایرین دارد، حتی می‌تواند آنها را در زمره یاران خاص و ویژه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار دهد. در روایات به این مهم اشاره شده است؛ مبنی بر این‌كه تعدادی از زنان در میان یاران حضرت حضور دارند[76]؛ ضمن این كه تعدادی نیز برای مداوای زخمی‌ها به یاری حضرت می‌شتابند. براساس روایتی از امام صادق علیه السلام برخی از زنان در هنگام ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف زنده می‌شوند و با حضرت رجعت خواهند كرد، كه نام تعدادی از آنها در روایات بیان شده و نام برخی به میان نیامده است[77]. علاوه بر این زنانی پیش‌گام در این زمینه وجود دارندكه به دلیل صلاحیت و آمادگی‌های قبلی، همراه حضرت عیسی علیه السلام به زمین فرود می‌آیند، كه تعداد آنها 400 نفر بیان گردیده است.[78]
زنان برای ایفای نقش مؤثر برای ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف باید با وظایف عمومی منتظران آشنا گردند و پس از آن، برای عملكرد بهتر، با نقش‌های عمومی و هم‌چنین ویژه زنان آشنایی بیشتر پیدا كنند.
علاوه بر این، زنان می‌توانند برای حضور در ركاب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، ضمن رعایت تقوای الهی با خواندن دعای عهد در چهل صبح، خود را در زمره یاران حضرت قرار دهند و در صورت وفات می‌توانند به دنیا رجعت نمایند و در ركاب حضرت قرار گیرند.[79]
2 ـ 5. نقش فرهنگی زنان
فرهنگ جامعه، روح و حقیقت نظام اجتماعی را شكل می‌دهد كه شامل ارزش‌ها، شناخت و ایدئولوژی آن مكتب است[80] . سه عنصر اصلی فرهنگ عبارتند از: 1. اصول دین (توحید، نبوت و معاد)؛ 2. ارزش‌های ثابت؛ 3. شیوه‌های رفتاری برخواسته از ارزش‌ها.[81]
پایه و اساس امور فرهنگی را تعلیم و تربیت تشكیل داده و اجتماع نیز بر همین اساس استوار می‌گردد.
سایر امور سیاسی، نظامی، اقتصادی نیز تحت تأثیر امور فرهنگی قرار دارند[82] .
پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم پس از بعثت، برای تبلیغ دین اسلام به كار فرهنگی گسترده پرداختند كه با پایه‌گذاری اصول دین آغاز شد.
پس از حضرت علی علیه السلام اولین كسی كه به پیامبر، ایمان آورد، همسرش، حضرت خدیجه بود كه با همه وجود به حمایت از ایشان پرداخت و در مقابل عقاید تمامی مشركان ایستادگی نمود.
یكی از عوامل مهم موفقیت اسلام، فرهنگ انتظار است كه از قیام امام حسین علیه السلام نشأت گرفته است و می‌توان گفت: «فرهنگ عاشورا، زمینه‌ساز فرهنگ انتظار است».[83]
تداوم خط فكری شیعه پس از رحلت پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم و اجرای آن توسط حضرت علی علیه السلام با قیام عاشورا و خون امام حسین علیه السلام آبیاری گردید و با فرهنگ انتظار تا عصر حاضر تداوم یافته و همواره با آزمایش انسان‌ها به گونه‌های مختلف همراه بوده است.
نقش زنان در پیش‌برد احكام اسلامی جایگاه ویژه‌ای دارد. در شرایط بحرانی كه دست مردان بسته می‌شد، زنانی هم‌چون حضرت زهرا علیها السلام و حضرت زینب علیها السلام با تبلیغات خود به حمایت از امام خود و آگاه‌سازی مردم می‌پرداختند.
زنان همواره در دفاع از اسلام و ارزش‌های اسلامی مشاركت داشته‌اند و در پیروزی انقلاب اسلامی نیز سهم قابل ملاحظه‌ای ایفا نمودند. امام خمینی قدس سره در این باره فرموده‌اند: «... در مملكت ما این طور شد كه بانوان هم دوش، بلكه جلوتر از مردها از خانه‌ها بیرون آمدند و در این راه اسلامی زحمت كشیدند و رنج دیدند ...».[84]
1 ـ 2 ـ 5. تهاجم فرهنگی
یكی از راه‌های مؤثر دشمنان برای سلطه بر كشورهای اسلامی، تسلط فرهنگی است كه دشمن از تمامی ابزارهای خود برای تخلیه فكری و فرهنگی جامعه، خصوصاً جوانان بهره می‌جوید.
از مهم‌ترین عوامل تهاجم فرهنگی غرب، تغییر شناخت‌ها و باورها، دگرگونی ارزش‌ها و گرایش‌هاست كه در پی آن، رفتارها و كردارها نیز تغییر خواهد كرد.[85] این در حالی است كه غرب، خود گرفتار بحران فرهنگی است و به جای حق، انسان را جانشین ساخته و قانون را جای‌گزین دین نموده و به جای ارزش‌های الهی، اصالت سود و ترّقی مذهب را به اخلاق و هدونیسم (لذت‌جویی و لذت‌گرایی) تبدیل نموده است.[86]
یكی از اهداف دشمن، مبارزه با فرهنگ انتظار می‌باشد؛ چرا كه به تأثیر آن بر افكار، عقاید و رفتار مردم پی‌برده است. هم اكنون دشمن با حربه‌های مختلف درصدد مبارزه با اسلام برآمده و به علت تأثیر شگرف اعتقاد مهدوی، به مبارزه اساسی با این تفكر در سطح جهانی پرداخته و تا كنون بیش از پانصد اثر اعم از: فیلم، نمایش‌نامه، آهنگ و داستان[87] برای تحریف پیش‌گویی‌های نوستر آداموس در ارائه چهره وحشتناك از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و جنگ‌افروزی ایشان ارائه شده است؛ در حالی كه روایات اسلام، بیان‌گر ایجاد وحدت كلمه در سایه ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد.
امام علیه السلام در تأویل آیه (و قاتلوهم حتی لا تكون فتنه و یكون الدین كلّه لله )[88] می‌فرماید: امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مبارزه می‌كند، تا وقتی كه اختلاف از بین ملل و ادیان برداشته شود و تمامی دین، یك كلمه گردد.[89]
هم اكنون تأثیرات تهاجم فرهنگی دشمن در جوامع اسلامی مشهود است و دشمن از راه‌های گوناگون به خصوص رسانه‌های ارتباطی از قبیل: ماهواره، اینترنت، فیلم‌ها و نوارهای مبتذل و ... درصدد تخریب فرهنگ اسلامی برآمده و بیشترین اهداف دشمن بر روی زنان و جوانان متمركز شده است؛ چرا كه دشمن به خوبی دریافته كه بهترین راه برای دست‌یابی به اهداف شوم خود، تخریب زیرساخت‌ها و بنیان‌های زیرین جامعه است كه شامل جوانان و زنان جامعه می‌باشد. تأثیر تهاجم فرهنگی در این روایت رسول‌اعظم صل الله علیه و آله و سلم مشاهده می‌شود كه ضمن هشدار به امت خود در آخرالزمان می‌فرماید: «حال شما چگونه خواهد بود، زمانی كه زنان شما فاسد شوند و جوانان شما به فسق و جور گرایند و شما امر به معروف و نهی از منكر ننمایید. به پیامبر صل الله علیه و آله و سلم گفته شد: ای رسول خدا صل الله علیه و آله و سلم آیا چنین خواهد شد؟ فرمود: آری و بدتر از این خواهد شد! حال شما چگونه خواهد بود، زمانی كه شما معروف را منكر، و منكر را معروف پندارید؟»[90]
از این قبیل احادیث در مورد زمان قبل از ظهور وارد شده كه بیان‌گر عملكرد نادرست برخی از مردم است و این مهم، وظیفه سایرین را برای راهنمایی امت گوشزد می‌نماید.
2 ـ 2 ـ 5. وظیفه بانوان در مقابل تهاجم فرهنگی
فعالیت‌های گسترده دشمن برای ایجاد فساد در جامعه اسلامی و از بین بردن فرهنگ انتظار، وظیفه خطیر عمومی را در حوزه‌های علمیه و مراكز آموزشی ـ پژوهشی گوشزد می‌نماید. پژوهش‌های علمی ـ تحقیقی در این زمینه باعث روشن‌گری در سطوح مختلف علمی از جمله آموزش و پرورش و آموزش عالی می‌گردد و در نتیجه، موجب آگاهی قشر عظیمی از مردم خواهد شد. برای آگاهی در سطح عموم نیز می‌توان از رسانه‌های جمعی به خصوص صدا و سیما با اجرای برنامه‌های مختلف اجرایی، فیلم، داستان و ... بهره جست و سطح آگاهی عمومی، خصوصاً زنان را نسبت به مسئله انتظار، مهدویت و ... بالا برد.
گسترش معارف ناب محمدی بین زنان، می‌تواند جامعه را تحت تأثیر قرار دهد؛ زیرا نه تنها زنان، نصف جامعه را تشكیل می‌دهند، بلكه بر نصف دیگر جامعه تأثیرگذار هستند و از طریق عقل دینی و عاطفی می‌توانند تحولات اساسی در افكار فرهنگی جامعه ایجاد نمایند و با گرایشات دینی ـ مذهبی، جوانان را جذب مبانی جذاب دینی و فرهنگ انتظار مهدوی نمایند.
حضور زنان در مجامع علمی، به خصوص علوم اسلامی، در حوزه و دانشگاه برای پرورش اعتقادات اسلامی در جامعه، به خصوص در زمان حاضر كه بیش از نصف جمعیت دانشگاه‌ها را دختران تشكیل می‌دهند، نقش اساسی دارد.
اعتقاد مذهبی، باور و شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف از مبانی فرهنگی است كه زیربنای ارتقای فرهنگی را تشكیل می‌دهد و موجب ثبات عقیده افراد به مهدویت و سازندگی افراد می‌شود تا آن‌جا كه یارانی خاص را شكل می‌دهد. در روایات، یاران امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف این چنین معرفی شده‌اند: آنها در آسمان، شناخته شده‌اند و در زمین (تا آمدن حضرت) ناشناخته می‌مانند. [91]هم چنین ایشان دارای شخصیتی بی‌نظیر و پیش‌گام در كارهای خیرند.[92]
نقش اساسی زنان در ترویج فرهنگ مهدوی را می‌توان در دو بعد كلی جست‌وجو نمود:
ابتدا تبلیغات صحیح درباره فرهنگ مهدوی و جلوگیری از ترویج افكار و عقاید نادرست كه تحت عنوان اسلام منتشر می‌گردد. چه بسا در این میان عده‌ای به نام ملاقات با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و تحت تأثیر قراردادن بانوان، آنها را منحرف سازند و در پناه آن به گمراه و فاسد نمودن عده‌ای اقدام نمایند. بهترین راه برای جلوگیری از این‌گونه مفاسد، ترویج معارف ناب محمدی است كه برای تحقق آن باید از طریق شناخت و معرفت حقیقی امام، همراه با انتظار صحیح و سازنده بهره جست.
برای گسترش فرهنگ اسلامی می‌توان به مجالس دسته‌جمعی یا اردوهای زیارتی فرهنگی اقدام نمود؛ زیرا در چنین مجالس و اردوهایی كه به نام ائمه معصومین علیهم السلام برپا می‌شود، پذیرش دینی مردم بیشتر گشته و با رفتن به مشاهد مشرفه و ارتباط مستقیم با چنین اماكنی، امكان ارتباط معنوی بیشتر می‌شود.
برگزاری مجالس مذهبی، به خصوص مرتبط با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هم‌چون دعای ندبه، دعای عهد، زیارت آل یس و تفسیر آیات قرآن كریم، خصوصاً آیاتی كه مرتبط با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد مردم را با فرهنگ قرآنی ـ مهدوی، بیشتر آشنا می‌سازد.
راه دیگر انتقال معارف مهدوی به نسل جدید، بالابردن فرهنگ كتاب‌خوانی است كه با عرضه محصولات فرهنگی (اسلامی ـ مهدوی) می‌توان آنها را به فرهنگ مهدوی علاقه‌مند نمود.
بعد دیگر فرهنگی كه گاه كمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، ابعاد تأثیرگذار در تفكر و عملكرد اسلامی است. یكی از دلایل دور شدن از فرهنگ اسلامی، شرایط محیطی می‌باشد كه با ایجاد تحول در آن، ابعاد بسیاری از مشكلات فرهنگی حل خواهد شد. برای مثال، كیفیت معماری در فرهنگ اسلامی است كه در زمان‌های گذشته خانواده‌های متشرع با ساختمان‌های بیرونی ـ اندرونی مانع اختلاط زنان و مردان نامحرم می‌شدند، ولی هم اكنون با تهاجم فرهنگی غرب، ساختمان‌ها به شكل اُپن (باز) در آمده است.
انتقال این‌گونه فرهنگ‌ها از هم اكنون می‌تواند زمینه‌ساز ظهور باشد و زنان به دلیل طبع ظریف و هنرمند خود می‌توانند با معماری جدید اسلامی و تنوع بخشی به كیفیت خانه‌سازی و تزئینات داخلی آن، تحولات اساسی در فرهنگ متأثر از فرهنگ غرب ایجاد نمایند.
مسئله دیگر، تغییر پوشش سنتی قدیم به پوشش نامتناسب تنگ و بدن‌نما است كه در روایات آخرالزمان نیز مورد نكوهش قرار گرفته است[93] و برای تغییر آن به پوشش متناسب اسلامی می‌توان با ارائه پوشش‌های زیبا و متنوع جدید اسلامی، جای‌گزین‌های مناسبی برای پوشش‌های نیمه عریان و نامناسب به ارمغان آمده از غرب قرار داد.

3 ـ 5. نقش سیاسی زنان
سیاست جامعه اسلامی بر اساس مصالح دنیوی و اخروی است و امام و حاكم اسلامی برای تحقق این مهم اقدام می‌نمایند. از صدر اسلام تا كنون تنها در دوره پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم و 5 سال از امامت امیرالمؤمنین علیه السلام و اندكی از دوران امام حسین علیه السلام، حكومت در دست امامان معصوم علیهم السلام بوده و این امر موجب شده است تا امامان معصوم علیهم السلام نتوانند احكام و موازین اسلامی را به طور كامل به اجرا در آورند.
هر چند امر رسالت به عهده مردان نهاده شده است، اما مسئولیت درون جامعه اسلامی بر عهده همه زنان و مردان بوده و این از ابتدای اسلام در جامعه اسلام مشهود است.
حمایت از دین وظیفه‌ای عمومی است كه در تمامی ادیان الهی مشهود است و نقش زنان در كنار انبیای الهی از جمله مسائلی است كه در قرآن بدان اشاره شده است و برای نمونه، آسیه همسر فرعون و حضرت مریم علیها السلام را مثال می‌زند.[94]
در جای دیگر آیات قرآن، سه زن نمونه را كه در پرورش حضرت موسی علیه السلام دخیل بوده‌اند، نام برده است كه عبارتند از: مادر و خواهر موسی علیه السلام كه در شرایط سخت بحرانی، موسی علیه السلام را به دستور الهی به آب انداختند و با زیركی دایه‌گی او را پذیرفتند و آسیه، همسر فرعون ـ در شرایط بحرانی كه فرعون هر فرزند پسر را سر می‌برید ـ با شجاعت از فرعون خواست تا او را نكشد و به فرزندی بگیرند. این سه زن در شرایط سخت بحرانی به مبارزه سیاسی با فرعون پرداختند.[95]
در مقابل، زنانی نیز به مقابله با پیامبران برخواستند و نه تنها با ایشان همكاری نكردند، بلكه خیانت ورزیدند.[96]
حضور زنان در صحنه سیاست هم‌چنان ادامه می‌یابد و در زمان اسلام نیز حضرت زهرا علیها السلام در حمایت سیاسی از امیرالمؤمنین علی علیه السلام، شبانگاهان با همسر و فرزندانش به درِ خانه مهاجرین و انصار می‌رفت و از آنان كمك و یاری می‌طلبید.[97]
حضرت زینب علیها السلام نیز در حمایت از امام حسین علیه السلام سه كار مهم را به عهده گرفت[98]:
1. حمایت از رهبر خود، امام حسین علیه السلام و پس از شهادت ایشان، امام سجاد علیه السلام؛
2. محافظت از یتیمان و سرپرستی از ایشان؛
3. پیام‌رسانی امام و شهیدان در كوفه و شام با بیانات كوبنده و پرمحتوا.
اسلام، زنانی در دامن خود پرورید كه نه تنها صحنه سیاسی را ترك نكردند، بلكه همواره به حمایت از اسلام برخواستند و در مقابل دستگاه ستم‌گر ایستادگی ‌نمودند.
در دوران معاصركه حكومت‌های ستم‌گر غربی برای سلطه بر كشورهای اسلامی، شعار جدایی دین از سیاست سر داده‌اند، نه تنها مردان، بلكه زنان مسلمان در ایران نشان دادند كه مرد و زن مسلمان، نقش بسزایی در حكومت‌های اسلامی دارند.
امام خمینی قدس سره در بیانات خود به مردان و زنان برای دخالت در امور سیاسی چنین فرمودند: «باید همه زن‌ها و مردها درمسائل اجتماعی، در مسائل سیاسی وارد باشند و ناظر باشند؛ هم به مجلس ناظر باشند، هم به كارهای دولت ناظر باشند؛ اظهار نظر بكنند.
سیاست اسلامی كه بر اساس مصالح دنیوی و اخروی نباشد، در مقابل سیاست دنیای كنونی غرب قرار دارد؛ زیرا سیاست آنها سیاستی شیطانی است كه برای رسیدن به اهداف سیاسی از هیچ دروغی و نیرنگی دریغ نمی‌ورزد و برای رسیدن به هدف از هر وسیله‌ای بهره می‌جویند.[99]
دنیای غرب با تمام تناقضاتی كه دارد، یك جبهه سیاسی وسیع علیه اسلام به كار بسته و از تمام وسایل و امكانات خود در این راه بهره جسته است. در مقابل این همه امكانات، دنیای اسلام باید با نیروی ایمانی، جهادی و آگاهی سیاسی از دشمن پیشی گیرد و یكی از وظایف دنیای اسلام در این زمینه، آماده‌سازی برای انقلاب امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد.
حضور زنان در صحنه سیاسی با پرهیزكاری، زمینه‌ساز حكومت جهانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد. از جمله حضور آنان در صحنه‌های انقلاب اسلامی كه خود، زمینه‌ساز حكومت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف بوده است و مكمل قیام امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد. حضور زنان در صحنه‌های مختلف، هم چون: تظاهرات علیه استكبار، حضور در انتخابات، تأیید رهبری و مسئولین، امر به معروف و نهی از منكر، آمادگی‌های دفاعی و ... از مصادیق حضور آنها در صحنه سیاست به شمار می‌رود.
حضور زنان در مسندهای سیاسی كه مخالف با شئون اسلامی نباشد و برای پیش‌برد اهداف اسلامی باشد، با اجرای سیاست‌های دینی و قرار دادن زن در جایگاه انسانی خود می‌تواند زمینه‌ساز ظهور شود.
حضور زنان، در میان یاوران،[100] بیان‌گر توان فكری، سیاسی، علمی و عملی ایشان می‌باشد. زمینه‌سازی ظهور باید مبتنی بر طرح‌های دراز مدت، همراه با ایجاد آمادگی در مردم جهان باشد.
4 ـ 5. عدالت اقتصادی
قرآن كریم می‌فرماید: و پیمانه و ترازوها را بر پایه قسط قرار دهید. [101]
هدف اقتصادی اسلام، تربیت و هدایت مردم به سعادت ابدی است كه بر اساس عدالت اقتصادی، استقلال سیاسی و اقتصادی به دست می‌آید؛[102] بر خلاف اقتصاد جوامع غربی كه بر اساس رفاه و سود بیشتر است[103] و حتی در نظام سرمایه‌داری برای سود بیشتر به استثمار كارگران و كارمندان می‌پردازند.[104]
استعمار برای تسلط بر جهان در پی دست‌یازی به منابع ثروت جهان می‌باشد؛ لذا با برنامه‌ریزی سیاسی و فرهنگی، راه تفكر را بر ملت‌ها می‌بندد و بر منابع ثروت‌ آنها سیطره می‌یابد و حتی در میان كشورهای خود نیز از طریق نظام سیاسی، اصالت فكر را از مردم می‌گیرد و از پرورش افكار برای پرداختن به نیروهای دورن خود و جامعه جلوگیری می‌نماید.[105]
اقتصاد كلان كشورهای توسعه یافته، بر اساس نظام سرمایه‌داری است و نمی‌توان از آن به مثابه معیار و ملاك در اقتصاد اسلامی بهره جست؛ زیرا معیار اقتصاد اسلامی بر اساس عدالت و در صورت امكان، خواهان اقتصادی با عدالت «درون‌زا» می‌باشد، كه در صورت عدم تحقق آن، به عدالت «برون‌زا» متمایل خواهد شد.[106]
چنان‌چه در اقتصاد به شاخص عدالت توجه كافی شود و بدان به صورت صحیح عمل گردد، موجب از بین رفتن بسیاری از معضلات اجتماعی خواهد گردید. پیامبر اعظم صل الله علیه و آله و سلم فقر را در برخی موارد موجب كفر بیان كرده‌اند: «نزدیك است فقر به كفر بیانجامد. [107]».
1 ـ 4 ـ 5. نقش اقتصادی زنان
برای فراهم آوردن بستر ظهور، باید زمینه‌های عدالت اقتصادی در جامعه فراهم گردد و از طرفی، شعور اجتماعی و اقتصادی مردم بالا رود؛ به گونه‌ای كه خود در پی اقتصاد عادلانه باشند و ثروت‌مندان، حقوق اقتصادی زیردستان را مراعات نمایند و در پرداخت خمس و زكات و سایر حقوق كوتاهی نكنند. زنان و مردان باید به حقوق اقتصادی كه اسلام به آنها عطا نموده است، آشنایی داشته باشند و به گونه‌ای صحیح از آن بهره‌مند شوند. خداوند متعال در مورد استقلال اقتصادی مرد و زن می‌فرماید: برای مردان از آن چه كسب كرده‌اند بهره‌ای است و برای زنان [نیز] از آن‌چه كسب كرده‌اند، بهره‌ای است. [108]
اسلام در چهارده سده گذشته به زنان نیز، هم‌چون مردان، استقلال اقتصادی عطا نمود؛ در حالی اروپا (انگلستان) در یك سده پیش به زنان عطا نموده بود؛ هر چند این استقلال اقتصادی، مرهون كارخانه‌داران برای سود بیشتر و مزد كمتر بود؛ با این شعار كه زنان خود مالك پولی می‌شوند كه خود به دست می‌آوردند.[109]
اسلام، ضمن حفظ عدالت اقتصادی برای مرد و زن، خرجی زن را به عهده مرد نهاده است تا زن، طراوت و شادابی خود را حفظ كند.
زنان پیش از اسلام نیز دارای فعالیت اقتصادی بودند و اسلام نیز این سیره را نفی و نهی نكرد، بلكه با سكوت خود آن را تأیید نمود. نمونه آن، فعالیت حضرت خدیجه علیها السلام است كه دارای فعالیت وسیع اقتصادی بود و از تجّار بزرگ مكه به شمار می‌رفت. این بانوی بزرگوار پس از ازدواج با رسول‌خدا صل الله علیه و آله و سلم تمامی اموال خود را برای پیش‌برد اهداف اسلام خرج نمود تا جایی كه پیامبر صل الله علیه و آله و سلم بر این مطلب مباهات می‌ورزید.[110]
در عصر حاضر نیز زنان مسلمان در عرصه‌های مختلف مشغول به فعالیت هستند و چرخه خودكفایی كشور را به گردش در‌ می‌آورند. البته حضور زنان در عرصه تجارت و بازار باید با حفظ شئونات اسلامی باشد و مفاسد اخلاقی و اجتماعی و ... را در پی نداشته باشد و زن به منزله یك انسان در عرصه فعالیت‌های اقتصادی وارد شود.
زن در اقتصاد غرب، بیشتر جنبه ابزاری دارد و از اندام (جنسیت) او به مثابه یك شیء جذاب برای تبلیغات ـ اجناس و ابتذال در سینما ـ استفاده می‌گردد؛ لذا زن از ارزش انسانی ساقط شده است.
استفاده‌های ابزاری غرب از وجود زن، دو هشدار اساسی برای جامعه منتظران است؛ اول، این‌كه حضور زن در اقتصاد و بازار كار، نباید او را از شئون انسانیت ساقط نماید و او را هم‌چون كالایی بی‌ارزش در معرض دید همگان برای فروش بیشتر قرار دهد؛ چنان‌كه متأسفانه انتقال این فرهنگ می‌تواند تأثیرات منفی در ابعاد مختلف جامعه داشته باشد و مفاسد اخلاقی و بی‌بند و باری را در جامعه ترویج نماید.
دوم، ترویج فرهنگ مصرف‌گرایی از سوی سوداگریان غربی، بیشتر متوجه زنان گردیده است و هر روز با القای مدهای مختلف و محصولات جدید درصدد پركردن جیب‌های خود و مشغول ساختن سایر جوامع به امور مادی و خالی كردن جیب سایر كشورها می‌باشند. شاید روایتی كه در رابطه با مشاركت زنان در امور تجاری با مردان در آخرالزمان آمده است، مبتنی بر همین اساس باشد:[111] هنگامی كه زن‌ها برای طمع دنیا در داد و ستد همسران‌شان شركت كنند.[112]
نقش اساسی‌ای كه زنان می‌توانند برای زمینه‌سازی ظهور در زمینه اقتصادی ایفا كنند؛ توجه به خودكفایی اقتصادی برای رهایی یافتن از بند استعماری جهان‌خواران است تا در سایه استقلال اقتصادی در كشور، زمینه‌های رفاه اقتصادی و معیشتی دوران ظهور فراهم آید و كشور نیز در زمینه‌های اقتصادی و نظامی، وابسته به دولت‌های استكباری نباشد.
وقتی كه شعور اجتماعی بدان‌جا برسد كه مال را برای آسایش بخواهد؛ نه این كه هدف نهایی خود را ثروت‌اندوزی بداند، این آمادگی فراهم خواهد شد تا همه انسان‌ها به طور عادلانه از ثروت بهره‌مند گردند. با اجرای احكام اسلامی، این هدف نیز تأمین خواهد شد؛ هم‌چنان‌ كه در زمان امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف این هدف تحقق خواهد یافت.
یكی از عوامل وابستگی اقتصادی كشورهای عقب نگه‌داشته شده، مصرف بی‌رویه خانواده‌ها در پی تبلیغات گسترده رسانه‌های غربی است؛ حال آن‌كه توجه كلان كشور به استقلال اقتصادی و ارائه الگوی صحیح مصرف به خانوارها از راه‌های مختلف به خصوص رسانه‌ها می‌تواند عدالت اقتصادی را نهادینه سازد. هر چند دین اسلام هزینه خانواده را بر عهده مردان قرار داده است، ولی كیفیت خرج معمولاً با محوریت زن می‌چرخد، كه توجه زنان به الگوی صحیح مصرف و آموزش آن به فرزندان، تأثیر بسزایی در اقتصاد صحیح دارد. توجه به اصول اقتصادی اسلام از قبیل: خمس و زكات و ... مرتبط با اقتصاد خانواده است كه توجه به آن و جذب مازاد درآمد خانواده‌های ثروت‌مند و هزینه‌نمودن آن برای قسمت‌های ضعیف و ناتوان جامعه، امكان ارتقای اقتصادی را در اجتماع نوید می‌دهد.
هر چند این امور، بیشتر متوجه مردان می‌باشد، ولی توجه زنان به این امور و هشدار آنان برای بهبود وضعیت معیشتی تمام جامعه مؤثر است و می‌تواند عامل مهمی در فقرزدایی و پیشرفت اقتصادی كشور باشد.
چنان‌چه زنان جامعه بر این مهم اقدام نمایند، امید می‌رود كه بستر مناسب اقتصادی برای ظهور فراهم آید؛ چرا كه با از بین رفتن فقر و بی‌عدالتی، مردم نیز خود را بیشتر مهیای ظهور می‌سازند.

جمع‌بندی
شناخت و معرفت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به منزله مهم‌ترین وظیفه هر مسلمان مطرح است؛ چرا كه دنیا و آخرت او را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. عدم شناخت صحیح امام در دنیا باعث گمراهی و مردن به مرگ جاهلیت می‌شود.
اما در دوران حاضر و علم به غیبت ایشان، وظیفه پیروان را باید در آشنایی با وظایف و احكام خود جست‌وجو نمود؛ چرا كه با عدم حضور امام، دست‌یابی به بسیاری از حقایق، دشوار خواهد بود. یكی از وظایف مهم افراد در این دوران، علم به وجود امام و وظیفه انتظار صحیح و راستین است؛ چرا كه برداشت انحرافی از مقوله انتظار، خود موجب گمراهی می‌گردد و عوارض ناگواری در پی خواهد داشت. شناخت كیفیت انتظار راستین، شناخت و انجام تكالیف صحیح منتظرین واقعی را در پی دارد، كه افراد با شناخت وظایف فردی و اجتماعی باید در صدد زمینه‌سازی برای ظهور حضرت برآیند.
نوید روایات، مبنی بر این‌كه زمینه‌سازان ظهور، اهل شرق و ایران می‌باشند، وظیفه مردان و زنان ایرانی را دو چندان می‌نماید.
زمینه‌سازی ظهور و آمادگی برای همراهی آن حضرت، اختصاص به جنسیت ویژه‌ای ندارد و هر مسلمانی به عنوان دوست‌دار خدا و اهل‌بیت علیهم السلام باید این آمادگی را داشته باشد؛ هر چند تفاوت‌های زن و مرد، موجب اختصاص یك‌سری ویژگی‌ها برای آنان می‌شود و فعالیت بیشتر هر كدام را در عرصه خاص سبب می‌شود.
یكی از مهم‌ترین وظیفه رهایی زنان در جنبه فردی و بعد خانوادگی است؛ چرا كه خودسازی و آمادگی فردی و انتقال آن به خانواده، زیربنای آماده‌سازی سایرین می‌باشد.
زنان باید در زمینه‌سازی در ابعاد مختلف ایفای نقش نمایند و به عنوان مربیانی كه تربیت نسل منتظر را به عهده دارند از انجام این مهم غفلت نورزند؛ چرا كه عدم توجه به نسل منتظر، با در نظر گرفتن توطئه‌های استكبار برای انحراف كودكان و نوجوانان، خطر عظیمی است كه نسل آینده را در معرض خطر قرار می‌دهد. همكاری و هم‌یاری همسران برای تربیت نسل آینده و آماده‌سازی خود در ابعاد مختلف دینی، فرهنگی و ... برای حضور در ركاب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف برای یاری آن حضرت، وظیفه هر مسلمانی است كه خویشتن را مهیای ظهور می‌داند.
نقش زنان در ابعاد اجتماعی، از زمینه‌های فردی آنان نشأت می‌گیرد. زنان پس از انجام وظایف فردی می‌توانند در حوزه‌های مختلف اجتماعی نیز ایفای نقش نمایند؛ هم‌چنان كه فعالیت‌ زنان از صدر اسلام در حوزه‌های اجتماعی و حمایت آنان از امام خود مشهود بوده و یاری نمودن زنان و حمایت آنان از پیامبر و ائمه علیهم السلام در تمامی صحنه‌ها قابل مشاهده است.
الگوسازی زنان صدر اسلام، نمونه بارزی برای زنان عصر غیبت است و هوشیاری و حضور در صحنه زنان را می‌طلبد.
حضور در صحنه‌های اجتماعی اعم از فرهنگی، سیاسی و اقتصادی از این جمله است كه باید توأم با رعایت تقوا و عفاف باشد و زن را از حیطه انسانیت خارج نسازد.
حضور زنان در عرصه فرهنگی برای مبارزه آنان با تهاجم فرهنگی غرب، نیازمند گسترش علوم اسلامی در میان زنان است كه از طریق وسایل ارتباط جمعی به راحتی امكان‌پذیر است. در عرصه سیاسی، حضور زنان در مجامع سیاسی و حمایت از امام و رهبری از عمده‌ترین وظایف ایشان به شمار می‌رود و در زمینه اقتصادی، پیش‌گیری از اسراف و قناعت در زندگی با الگوی مصرف صحیح، موجب زمینه‌سازی عدالت اقتصادی می‌گردد كه مطلوب جامعه مهدوی است.
چنان‌چه زنان در تمامی صحنه‌های اجتماعی، نقش خود را به خوبی ایفا نمایند، بنیان‌های اجتماعی تقویت می‌گردد و توطئه‌های استكبار برای سلطه بر جهان اسلام خنثی می‌شود و زمینه‌های ظهور فراهم می‌گردد.

پیشنهادها
اینك پیشنهاد و راهكارهایی جهت ترویج فرهنگ مهدوی در جامعه ارائه می‌شود:
1. اطلاع‌رسانی وسیع و گسترده در معرفت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و آگاه‌سازی افراد، به خصوص زنان از طریق وسایل ارتباط جمعی، هم‌چون سایت مخصوص زنان و انتظار برای بررسی بیشتر نقش زنان در زمینه‌سازی و گسترش آن از طریق رادیو، تلویزیون، پیام‌های كوتاه و ... .
2. فرهنگ‌سازی انتظار؛ به گونه‌ای كه جامعه، نشانه‌ای از انتظار فرج داشته باشد. از قبیل تابلوهای تبلیغاتی و ... به خصوص پیام‌های دینی از طریق صدا و سیما به صورت مداوم، به گونه‌ای كه انتظار برای مردم امری مأنوس گردد و به جای تشویق زنان به اسراف و تجمل‌گرایی، متمایل به قناعت و فرهنگ اسلامی گردند.
3. مراكز علمی، حوزه‌های علمیه، آموزش و پرورش هر كدام در سطح خود به انتشار آموزه‌های فرهنگ مهدویت بپردازند، تا مردم به طور مستمر در طول سال، ماه و هفته و ایام و اعیاد اسلامی با پیام‌های جدید قرآنی، اسلامی و مهدوی روبه‌رو شوند. در این زمینه‌، اطلاع‌رسانی در خانواده‌ها با محوریت زن را فراموش نكنند؛ چرا كه می‌توانند نقش اساسی داشته باشند.
4. توجه دادن به غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و عوارض آن؛ بر خلاف تبلیغات رسانه‌های غربی كه ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را همراه با قتل و غارت نشان می‌دهند، حقایق غیبت و عوارض آن برای مردم بیان شود و به جای آن، رفاه و امنیت مهدوی، خصوصاً امنیت و آرامش روانی زنان مطرح شود تا رغبت افراد به انتظار و زمینه‌سازی بیشتر گردد.

 

 

 

 

 

 

 

پی نوشتها
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . علی‌اكبر دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه مورد نظر.
[2] . خلیل‌بن احمد فراهیدی، العین، ذیل واژه مورد نظر؛ محمدبن مكرم ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه مورد نظر.
[3] . علی‌اكبر دهخدا، پیشین، ذیل مورد نظر.
[4] . خدامراد سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت (بنیاد فرهنگی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، 1383)، چ اول، ، ص267.
[5] . علی‌اكبر دهخدا، پیشین، ذیل واژه مورد نظر.
[6] . محمد معین، فرهنگ فارسی، (تهران: انتشارات امیركبیر، 1379) 6جلدی، ذیل واژه مورد نظر.
[7] . جولیوس گولد، دیلیام كولب، فرهنگ علوم اجتماعی، (تهران: مازیار، 1376) چاپ گلشن، اول، ص29.
[8] . محمد معین، پیشین، ذیل واژه مورد نظر.
[9] . گولد و كولب، پیشین، ص 630 ـ 631.
[10] . معین، پیشین، ذیل واژه مورد نظر.
[11] . گولد و كولب، پیشین، ص630 ـ 631.
[12] . معین، پیشین، ذیل واژه مورد نظر.
[13] . گولد و كولب، پیشین، ص 529.
[14] . افضل اعمال امتی انتظار فرج الله عزوجل، معین، پیشین، ذیل واژه مورد نظر.
[15] . افضل العباده انتظار الفرج،گولد و كولب، پیشین، ص29.
[16] . محمد محمدی ری‌شهری، میزان الحكمه، 10 جلدی، نشر و چاپ مكتب العلوم الاسلامی، چ سوم، 1372، ج1، ص 285. (به نقل از بحارالأنوار، ج52، ص122).
[17] . همان (به نقل از بحار، ج52، ص125).
[18] . برگرفته از صحیفه نور، ج21، ص14-13.
[19] . سلیمیان، پیشین، ص60.
[20] . صحیفه نور، ج7، ص255.
[21] . سلیمیان، پیشین، ص 65ـ 52.
[22] . مرتضی مطهری، قیام و انقلاب مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریفه، انتشارات صدرا، چ12، 1371، ص 61.
[23] . ابراهیم شفیعی سروستانی، نقش انتظار در پویایی جامعه، ماهنامه موعود، پیش‌شماره2.
[24] . ابراهیم شفیعی سروستانی، معرفت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و تكلیف منتظران، ص 176ـ 180، با تلخیص.
[25] . قال رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم : یخرج اناس من المشرق فیوطئون للمهدی یعنی سلطانه.
[26] . محمدی ری‌شهری، پیشین، ج1، ص 284، (به نقل از بحار، ج52، ص 122).
[27] . (ان اكرمكم عندالله اتقیكم ).
[28] . (مَنْ عَمِلَ سَیئَه فَلَا یجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَئِكَ یدْخُلُونَ الْجَنَّه ).
[29] . صحیفه نور، ج7، ص339.
[30] . همان، اقتباس، ص53 ـ 52.
[31] . علی بن عیسی، اربلی، كشف الغمه، ج2، تبریز، 1381ق، ص 477.
[32] . محمد جواد طبسی، زنان در حكومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف، ص14.
[33] . سیدضیاء مرتضوی، امام خمینی و الگوهای دین شناختی در مسایل زنان، نشر و چاپ دفتر تبلیغات اسلامی، چ اول، 1378، ص 156 (به نقل از صحیفه نور، ج6، ص185).
[34] . رجال مؤمنون عرفوا الله حق معرفته و هم انصار المهدی فی آخر الزمان؛ محمدبن علی شیخ صدوق، كمال الدین، ج2، ص423ـ 417؛ محمدبن جریر طبری، دلایل الامامه؛ ص 267ـ 263؛ شیخ طوسی، الغیبه، ص214ـ 208؛ محمدبن حسن فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ج1، ص 252 و علی بن عبدالكریم نیلی نجفی، منتخب الانوار المضیئه، ص 60ـ 53.
[35] . شیخ صدوق، همان، ج2، ص 430ـ 424؛ طبری، همان، ص 269ـ 268؛ شیخ طوسی، همان، ص 240ـ 238؛ فتال نیشابوری، همان، ج2، ص260ـ 256؛ نیلی نجفی، همان، ص 64ـ 60.
[36] . پایگاه اطلاع‌رسانی معارف، ص 252. maaref.site.com
[37] . نجم‌الدین طبسی، چشم‌اندازی به حكومت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ص 159 به نقل از فردوس الاخیار، ج3، ص449.
[38] . عن ابی بصیر عن ابی ‌عبدالله علیه السلام، إنه قال ذات یوم ألا اخبركم بما لا یقبل الله عزوجل من العباد عملاً الا به فقلت: بلی، فقال: شهاده ان لا له الا الله، ان محمداً عبده و رسوله و الاقرار بما امر الله و الولایه لنا و البرائه من اعدائنا یعنی ائمه [الائمه] و التسلیم لهم و الورع و الاجتهاد و الطمأنینه و الانتظار للقائم»، محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج52، ص140، ح5.
[39] . صادق سهرابی، «با انتظار در خیمه‌اش در آییم»، فصلنامه انتظار، ج5، ص 198.
[40] . «وكل شیئ اساس و اساس الاسلام حبنا اهل البیت»، محمد كلینی، كافی، دارالكتب الاسلامیه، ج2، ص46، ح2.
[41] . محمد كلینی، اصول كافی، ج1، ص414، ح8.
[42] . سلیمیان، پیشین، ص210.
[43] . همان مدرك، ص210.
[44] . همان مدرك، ص212.
[45] . صدوق، خصال، ج2، ص541.
[46] . ماهنامه موعود، شماره 38، ص25.
[47] . صدوق، پیشین، ج2، ص541.
[48] . فتح، آیه29.
[49] . مجلسی، پیشین، ج52، ص122.
[50] . «انكم لا تكونون صالحین حتی تعرفوا و لا تعرفون حتی تصدّقوا و لا تصدّقون حتی تسلموا»، كلینی، پیشین، ج1، ص181، كتاب الحجه.
[51] . مجلسی، پیشین، ج52، ص122، ح4.
[52] . «اجتناب السیئات اولی من اكتساب الحسنات»، عبدالواحد تمیمی آمدی، غررالحكم و دررالكلم، ص185، ح3514.
[53] . شیخ صدوق، پیشین، ج2، ص352، ح50.
[54] . علی سعادت‌پرور، ظهور نور، ترجمه‌ای از كتاب الشموس المضیئه، مترجم سیدمحمدجواد عزیزی، ص103.
[55] . ابراهیم امینی، دادگستر جهان، ص251.
[56] . ر.ك: سیدمحمدتقی موسوی اصفهانی، مكیال المكارم، فوائد دعا برای حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف، مترجم سیدمحمدباقر قزوینی، ص181 ـ ص575.
[57] . احقاف، آیه15و لقمان، آیه14.
[58] . صحیفه نور، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره، ج7، ص464.
[59] . شیخ محمدبن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعه، ج7، ص112، ح42.
[60] . «جاء رجل الی النبی صلی الله علیه و آله و سلم فقال: یا رسول الله، من ابر؟، قال: امك. قال: ثم، قال: امك، قال: ثم، قال: امك. قال: ثم، قال: ابوك»، محمدبن الحسن الحر العاملی، پیشین، ج21، ص491.
[61] . قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: اكثروا الولد اكاثر بكم الامم غداً، همان، ج21، ص357.
[62] . اسماعیل شفیعی سروستانی، تعلیم و تربیت، جایگاه و عملكرد آن، پیش‌شماره1، ماهنامه موعود.
[63] . ر.ك: علی اصغر احمدی، شیوه‌های ایجاد انس در كودكان و نوجوانان با وجود مبا رك امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، ماهنامه موعود، ش34.
[64] . (و من آیاته أن خلق لكم من انفسكم ازواجاً لتسكنوا إلیها و جعل بینكم مؤدّه و رحمه )، روم، آیه21.
[65] . مجلسی، پیشین، ج34، ص81.
[66] . ابی جعفر علیه السلام قال: جهاد المرأه حسن التبعل، حسن بن فضل طبرسی، مكارم الاخلاق، ص215.
[67] . صادق سهرابی، با انتظار در خیمه‌اش در آییم، فصلنامه انتظار، ش5.
[68] . محمد مهدی آصفی، انتظار پویا، فصلنامه انتظار، ش7.
[69] . (و أعدّوا لهم ما استطعتم من قوّه )، انفال، آیه60.
[70] . مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، ص195.
[71] . (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ یذْهَبُوا حَتَّى یسْتَأْذِنُوهُ )، نور، آیه64، ترجمه محمد مهدی فولادوند.
[72] . عبدالله جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص123 ـ ص130.
[73] . (ان الملوك إذا دخلوا قریه أفسدوها و جعلوا أعزه اهلها أذله )، نمل، آیه34.
[74] . ر.ك: جوادی آملی، پیشین، ص381 ـ ص285.
[75] . میرزا محمدباقر فقیه ایمانی، شیوه‌های یاری قائم آل محمد عجل الله تعالی فرجه الشریف، ص39، با تلخیص.
[76] . «یجئ و الله ثلاث مائه و بضعه عشر رجلاً فیهم خمسون امرأه یجتمعون بمكه» (غیبت نعمانی، ص279) تعبیر «فیهم» نه «منهم» دلالت بر این مطلب دارد كه 50 زن از جمله 313 نفرند. علی اصغر رضوانی، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص593 ـ ص594.
[77] . محمدبن جریر طبری، دلائل الامامه، ص260، برای مطالعه بیشتر ر.ك: محمدجواد طبسی، زنان در حكومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، ص23 ـ ص33.
[78] . محمدجواد طبسی، زنان در حكومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، ص20 ـ ص21.
[79] . محمدتقی مصباح یزدی، تهاجم فرهنگی، ص103 ـ104.
[80] . شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان؛ مجلسی، بحارالانوار، ج53، ص95، باب29، الرجعه، ج83، ص284.
[81] . ناصر جهانیان، اهداف توسعه با نگرش سیستمی، ص84.
[82] . اسماعیل شفیعی سروستانی، تعلیم و تربیت، جایگاه و عملكرد آن، پیش‌شماره1 ماهنامه موعود.
[83] . مسعود پورسیدآقایی، عاشورا و انتظار (پیوندها، تحلیل‌ها و رهیافت‌ها)، فصلنامه انتظار، ش3.
[84] . سیدضیاء مرتضوی، امام خمینی و الگوهای دین شناسی در مسایل زنان، ص87 (به نقل از صحیفه نور، ج11، ص162).
[85] . محمدتقی مصباح یزدی، تهاجم فرهنگی، ص45.
[86] . اسماعیل شفیعی سروستانی، غرب و آخرالزمان، ماهنامه موعود، ش62.
[87] . مسعود پورسیدآقایی، سرمقاله، بازكاوی حقوق امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، فصلنامه انتظار، ش5، ص11.
[88] . انفال، آیه 18.
[89] . «فوالله یا مفضّل لیرفع عن الملل و الادیان الاختلاف و یكون الدین كله واحداً»، محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج53، ص1.
[90] . «كیف بكم إذا فسدت نساءكم و فسق شبابكم و لم تأمروا بالمعروفِ و لم تنهوا عن المنكر. فقیل له: و یكون ذلك یا رسول‌الله؟ فقال: نعم، و شرٌ من ذلك! كیف بكم اذا امرتم بالمنكر و نهیتم عن المعروف . فقیل له: یا رسول ‌الله و یكون ذلك؟ قال: نعم، و شرٌّ من ذلك كیف بكم اذا رأیتم المعروف منكراً و المنكر معروفاً»، محمدبن یعقوب كلینی، كافی، ج5، ص51؛ محمدبن حسن شیخ طوسی، تهذیب الاحكام، ج6، ص177؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج16، ص122.
[91] . اسمائهم فی السماء معروفه و فی الارض مجهوله، كلینی، پیشین، ج2، ص242.
[92] . سیدمصطفی مهری، الگوهایی برای چگونه بودن، خصال یاران مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ماهنامه موعود.
[93] . «روی عن اصبغ بن نباته عن امیرالمؤمنین علیه السلام قال: سمعته یقول: یظهرنی آخرالزمان و اقتراب الساعه و هو شر الازمنه، نسوه كاشفات عاریات، متبرجات من الدین، داخلات فی الفتن، مائلات الی الشهوات، مسرعات الی اللذات، مستحلات للمحرمات، فی جهنم داخلات»، محمدبن علی شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج3، ص390.
[94] . تحریم، آیات 11ـ 12.
[95] . جوادی آملی، پیشین، ص129ـ 130.
[96] . (ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِّلَّذِینَ كَفَرُوا اِمْرَأَه نُوحٍ وَاِمْرَأَه لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَینِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَینِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ یغْنِیا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَیئاً وَقِیلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِینَ )، تحریم، آیه10.
[97] . علی اكبر بابازاده، تحلیل سیره فاطمه علیها السلام، ص186 (روایت به نقل از عوالم، ج11، ص600، شرح ابن ابی الحدید، ج6، ص12ـ 13، ج2، ص47).
[98] . محمد محمدی اشتهاردی، حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، فروغ تابان ولایت، ص245.
[99] . محمدجواد نوروزی، انتظار و انسان معاصر، ص18.
[100] . یعوذ عائذ من الحرم فیجتمع الناس الیه كالطیر الوارده المتفرقه حتی یجمع الیه ثلاث مأه و اربعه عشر رجلاً فیه نسوه، فیظهر علی كل جبار و ابن جبار. علی كورانی، معجم الاحادیث المهدی، ج1، ص500.
[101] . (وَأَوْفُواْ الْكَیلَ وَالْمِیزَانَ بِالْقِسْطِ )، انعام، آیه152.
[102] . سعید فراهانی فرد، سیاست‌های اقتصادی در اسلام، ص100 ـ ص110.
[103] . ناصر جهانیان، اهداف توسعه با نگرش سیستمی، ص88.
[104] . توانایان فرد، اقتصاد آینده بشر، ص66.
[105] . مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، ص253ـ ص256.
[106] . عدالت درون‌زا به سیستمی گفته می‌شود كه كارآمد بوده و خوب به اجرا درآید و عدالت برون‌زا، اعمال یك سری اصول و دستورالعمل‌هایی است كه از خارج بر سیستم اعمال می‌شود تا اقتصادی عادلانه به وجود آید. ر.ك: یدالله دادگر، در گفتگوی «عدالت اقتصادی»، ماهنامه موعود، ش35.
[107] . «كاد الفقر ان یكون كفرا»، محمد كلینی، كافی، دارالكتب الاسلامیه، ج2، ص306، ح4.
[108] . (لِّلرِّجَالِ نَصِیبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُواْ وَلِلنِّسَاء نَصِیبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ )، نساء، آیه32.
[109] . مطهری، پیشین، ص253ـ ص256.
[110] . مجلسی، پیشین، ج16، ص12.
[111] . اذا شاركت النساء ازواجهن فی التجاره حرصاً علی الدنیا، كامل سلیمان، یوم الخلاص، (روزگاررهایی)، ترجمه علی اكبر مهدی‌پور، ص751 (به نقل از منتخب الاثر، ص428؛ الزام الناصب، ص182و الهامات المهدی، ص219).
[112] . در روایت دیگر چنین آمده است: «وعندها تشارك المرأه زوجها فی التجاره»، مجلسی، پیشین، ج6، ص305.

نظر دهيد
  • لطفا فقط در ارتباط با مطلب فوق نظر دهيد
  • محتواي نامناسب بنا بر تشخيص مسئولين سايت به نمايش در نخواهد آمد
نام:
نشاني پست الكترونيك
عنوان:
نظر:

كد:* Code


تعداد بازديد ها: 2061

  اولين نظر را شما بدهيد
 
< بعد   قبل >
 
تازه های سایت
بازآفريني صحنه‌هاي گذشته در تلويزيون

مهم‌ترین موضوعات زیست‌محیطی جهت برنامه‌سازی

راه نویسنده شدن

اندیشه و آثار تبلیغی استاد مطهری(ره) از منظر رهبر معظم انقلاب 2

1 اندیشه و آثار تبلیغی استاد مطهری(ره) از منظر رهبر معظم انقلاب

قيام پانزدهم خرداد به روايت تصوير

حكايت‌هاي از سرزمين من – قيام پانزده خرداد

حكايت‌هايي از سرزمين من - مهارت و استعداد ايرانيان در ساخت مصنوعات

سمینار، کنفرانس و همایش های سال 1393

كودك، ادبيات و تلويزيون

راهکارهای تصویر سازی مفاهیم ومضامین قرآن ی برای کودکان

راهکارهای رسانه‌ای در زمینه رشد جمعیت

کودکان و تبلیغات بازرگانی در تلویزیون

اميد و رسانه

آیا تلویزیون به خانواده آسیب می‌زند؟

اشتباهات زبانی در صدا و سیما

ضرورت واژه سازی علمی

پژوهشگری رسانه

نقش رسانه در فرهنگ اجتماعي

فرایند اجتماعی کردن و کارکرد رسانه ها در انتقال هنجارها و ارزشها

مدیریت رسانه

نقش رسانه در فرهنگ اجتماعي

از یافته علمی تا زایش رسانه نو: گذری بر تاریخ مستند

نقش تلويزيون در عرفي شدن فرهنگ - 1

رسانه اخلاقی و اخلاق رسانه‌ای

نقش رسانه‌های تصویری در زوال دوران کودکی

نقش رسانه‌های تصویری در زوال دوران کودکی

آیا یونیسف به اهداف خود رسیده است؟

بانک های اطلاعاتی
آخرین به روز رسانی

18 تیر 1393
ساعت 13:19:59

 
شبکه یک شبکه دو شبکه سه شبکه چهار شبکه پنج شبکه آموزش شبکه جام جم شبکه قران مرکز تحقیقات پایگاه جامع اطلاع رسانی تلویزیون اداره کل پژوهش های رادیو شبکه مستند مرکز اموزش صدا و سیما مرکز پژوهش های اسلامی شبکه پویا شبکه نمایش